Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης βιώνει τα τελευταία χρόνια μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις αλυσιδωτών περιβαλλοντικών επιπτώσεων στην Ελλάδα.

Οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν το Δάσος της Δαδιάς και τον ευρύτερο Έβρο δεν προκάλεσαν μόνο απώλεια δασικής βλάστησης. Δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μια σειρά δευτερογενών φαινομένων που συνεχίζουν να επηρεάζουν την περιοχή μέχρι σήμερα.

Το 2026, η Περιφερειακή Ενότητα Έβρου βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρό κίνδυνο πλημμυρικών φαινομένων λόγω της ανόδου της στάθμης του ποταμού Έβρου και των παραποτάμων του, οδηγώντας ακόμη και σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας («Red Code»). 

Η Δαδιά μετά τη φωτιά.

Το Δάσος Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δασικά οικοσυστήματα της Ευρώπης και φιλοξενεί τη μοναδική φυσική αποικία μαυρόγυπα στα Βαλκάνια.

Οι μεγάλες πυρκαγιές κατέστρεψαν εκτεταμένες δασικές εκτάσεις και σημαντικό τμήμα των ενδιαιτημάτων των αρπακτικών πτηνών. Ακόμη και σήμερα απαιτούνται τεχνητές φωλιές για τη στήριξη του πληθυσμού των μαυρόγυπων, καθώς πολλά από τα καμένα δέντρα που χρησιμοποιούνταν για φωλεοποίηση καταρρέουν σταδιακά. 

Από την απώλεια του δάσους στη διάβρωση.

Η δασική βλάστηση λειτουργεί ως φυσικός μηχανισμός προστασίας του εδάφους. Μετά από μια μεγάλη πυρκαγιά μειώνεται η διήθηση, αυξάνεται η επιφανειακή απορροή, εντείνεται η εδαφική διάβρωση και αυξάνεται η μεταφορά φερτών υλικών προς τα υδατορεύματα.

Στις λεκάνες απορροής του Έβρου και των παραποτάμων του, η απώλεια της φυτοκάλυψης έχει αυξήσει την ευπάθεια του τοπίου απέναντι στα ακραία υδρομετεωρολογικά γεγονότα.

Οι πλημμύρες ως δευτερογενής περιβαλλοντική επίπτωση.

Τον Φεβρουάριο του 2026 μεγάλα τμήματα του Έβρου αντιμετώπισαν σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα, με εκτεταμένες κατακλύσεις αγροτικών εκτάσεων και αυξημένες πιέσεις στα αναχώματα. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, περισσότερα από 100.000 στρέμματα επηρεάστηκαν από τις πλημμύρες. 

Οι πυρκαγιές δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία των πλημμυρών. Ωστόσο, η απώλεια της δασικής κάλυψης αυξάνει σημαντικά την ταχύτητα και τον όγκο της επιφανειακής απορροής, επιδεινώνοντας τις συνέπειες έντονων βροχοπτώσεων.

Η πίεση στο Δέλτα του Έβρου.

Το Δέλτα του Έβρου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Μεσογείου και προστατεύεται από διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις. Τα τελευταία χρόνια η περιοχή βιώνει ακραίες διακυμάνσεις όπως περιόδους έντονης ανομβρίας, φαινόμενα υφαλμύρινσης, μείωση γλυκών υδάτων, ακραίες πλημμύρες.

Η εναλλαγή ξηρασίας και πλημμυρών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αυξανόμενης κλιματικής αστάθειας που επηρεάζει τη Θράκη. 

Τον Μάρτιο του 2026 καταγράφηκε και σοβαρό περιστατικό δηλητηρίασης μαυρογύπων στην περιοχή του Έβρου, γεγονός που ανέδειξε τις επιπλέον πιέσεις που δέχεται το οικοσύστημα μετά τις πυρκαγιές. 

Η περίπτωση του μαυρόγυπα.

Η διατήρηση των πληθυσμών των μεγάλων αρπακτικών αποτελεί κρίσιμο δείκτη της οικολογικής υγείας του δάσους της Δαδιάς.

Η περίπτωση του Έβρου αποδεικνύει ότι οι περιβαλλοντικές καταστροφές δεν λειτουργούν μεμονωμένα.

Η μεγάλη πυρκαγιά οδηγεί σε απώλεια δασικής βλάστησης. Η απώλεια βλάστησης αυξάνει τη διάβρωση και την απορροή. Η αυξημένη απορροή ενισχύει τον πλημμυρικό κίνδυνο, και το κυριότερο δεν τροφοδοτεί με επάρκεια τους αποθηκευτικούς χώρους των πετρωμάτων, δηλαδή τους υδροφορεις.

Οι πλημμύρες μεταφέρουν φερτά υλικά και επηρεάζουν τους υγροτόπους. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή εντείνει όλα τα παραπάνω φαινόμενα.

Ο Έβρος αποτελεί σήμερα ένα φυσικό εργαστήριο για τη μελέτη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ πυρκαγιών, διάβρωσης, πλημμυρών και βιοποικιλότητας. Η συστηματική επιστημονική παρακολούθηση της περιοχής είναι απαραίτητη όχι μόνο για τη Θράκη αλλά και για ολόκληρη τη χώρα.

Γράφει ο Μιχάλης Αντωνόπουλος, Γεωλόγος

Το άρθρο Έβρος: Όταν η φωτιά ανοίγει τον δρόμο στις πλημμύρες εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Η λίμνη Παμβώτιδα των Ιωαννίνων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εσωτερικά υδάτινα οικοσυστήματα της χώρας και ταυτόχρονα ένα από τα πλέον επιβαρυμένα από ανθρώπινες δραστηριότητες. Η λίμνη, που φιλοξενείται σε κλειστό καρστικό λεκανοπέδιο της Ηπείρου, συνδέεται άμεσα με την ιστορία, την οικονομία και την ταυτότητα της πόλης των Ιωαννίνων. Παράλληλα όμως αποτελεί ένα ευαίσθητο οικοσύστημα που δέχεται επί δεκαετίες έντονες πιέσεις.

Τα τελευταία χρόνια, περιστατικά υποβάθμισης της ποιότητας των υδάτων, φαινόμενα ευτροφισμού, κατά τόπους θνησιμότητα ιχθυοπληθυσμών και η συνεχιζόμενη συρρίκνωση των παραλίμνιων υγροτόπων επαναφέρουν στο προσκήνιο το ερώτημα αν η Παμβώτιδα μπορεί να διατηρήσει τη φυσική της ισορροπία υπό τις σημερινές συνθήκες.

Η οικολογική σημασία των παραλίμνιων υγροτόπων.

Οι παραλίμνιες εκτάσεις δεν αποτελούν απλώς μια μεταβατική ζώνη μεταξύ ξηράς και νερού.

Λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα συγκράτησης θρεπτικών ουσιών, ζώνες κατακράτησης φερτών υλικών, περιοχές αναπαραγωγής ψαριών και αμφιβίων, καταφύγια ορνιθοπανίδας καθώς και ως φυσικοί μηχανισμοί βελτίωσης της ποιότητας των νερών.

Η απώλεια ή υποβάθμιση αυτών των περιοχών μειώνει σημαντικά την ανθεκτικότητα της λίμνης απέναντι σε εξωτερικές πιέσεις. 

Τι έχει αλλάξει τις τελευταίες δεκαετίες.

Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες και στοιχεία διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής, η μεγαλύτερη περιβαλλοντική μεταβολή δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό αλλά η σταδιακή αλλοίωση του παραλίμνιου χώρου.

Η αστική επέκταση των Ιωαννίνων, οι επιχωματώσεις, οι παρεμβάσεις στην παράκτια ζώνη της λίμνης, η μεταβολή χρήσεων γης και η αποκοπή φυσικών υγροτοπικών τμημάτων έχουν περιορίσει σημαντικά τη φυσική λειτουργία του οικοσυστήματος. Η εξέλιξη αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της φυσικής δυνατότητας αυτοκαθαρισμού της λίμνης.

Ο ευτροφισμός ως σύμπτωμα.

Η Παμβώτιδα χαρακτηρίζεται εδώ και χρόνια από φαινόμενα ευτροφισμού. Ο ευτροφισμός προκαλείται όταν μεγάλες ποσότητες αζώτου και φωσφόρου εισέρχονται στο υδάτινο σώμα, οδηγώντας σε υπερβολική ανάπτυξη φυτοπλαγκτού και υδρόβιας βλάστησης.

Οι βασικές πηγές προέρχονται από γεωργικές απορροές, κτηνοτροφικές δραστηριότητες, αστικά λύματα, διάχυτες ανθρωπογενείς πιέσεις στο λεκανοπέδιο. 

Τα επεισόδια δυσοσμίας, η υποβάθμιση της ποιότητας του νερού και τα περιστατικά θνησιμότητας ψαριών αποτελούν συχνά ορατές εκδηλώσεις βαθύτερων διεργασιών που εξελίσσονται στο οικοσύστημα. 

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής.

Η κλιματική μεταβολή λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των υφιστάμενων πιέσεων. Στην Ήπειρο καταγράφονται τα τελευταία χρόνια υψηλότερες μέσες θερμοκρασίες, μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, εντονότερες βροχοπτώσεις μικρής διάρκειας και κατά συνέπεια, μεταβολές στο υδρολογικό ισοζύγιο των λεκανών απορροής.

Οι συνθήκες αυτές ευνοούν την ανάπτυξη ευτροφικών φαινομένων, ιδιαίτερα σε ρηχές λίμνες όπως η Παμβώτιδα, η οποία έχει μέσο βάθος μόλις 4 έως 5 μέτρα. 

Μια λίμνη Natura 2000 με αυξημένες υποχρεώσεις προστασίας.

Η λίμνη και η ευρύτερη περιοχή της εντάσσονται στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 και αποτελούν σημαντικό βιότοπο για είδη ορνιθοπανίδας, αμφιβίων, ψαριών και υδροχαρούς βλάστησης. 

Η προστασία της δεν αποτελεί μόνο τοπικό ζήτημα αλλά και ευρωπαϊκή υποχρέωση της χώρας.

Η διατήρηση των παραλίμνιων υγροτόπων είναι κρίσιμη προϋπόθεση για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων που θέτει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα ύδατα και τη βιοποικιλότητα. 

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική υποβάθμιση που έχει συντελεστεί στην Παμβώτιδα δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό ρύπανσης αλλά η σταδιακή απώλεια των φυσικών μηχανισμών προστασίας της λίμνης.

Οι παραλίμνιοι υγρότοποι, που επί χιλιάδες χρόνια λειτουργούσαν ως φυσικά φίλτρα και οικολογικοί ρυθμιστές, έχουν περιοριστεί σημαντικά από ανθρώπινες παρεμβάσεις. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τον ευτροφισμό και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, δημιουργεί ένα περιβάλλον αυξημένης ευπάθειας.

Η αποκατάσταση των παραλίμνιων ζωνών, η παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων, η μείωση των θρεπτικών φορτίων και η συστηματική επιστημονική τεκμηρίωση αποτελούν πλέον αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας της λίμνης.

Η Παμβώτιδα δεν είναι απλώς η λίμνη των Ιωαννίνων. Είναι ένας ζωντανός δείκτης της σχέσης της ελληνικής κοινωνίας με το φυσικό περιβάλλον και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η σταδιακή υποβάθμιση ενός οικοσυστήματος μπορεί να περάσει απαρατήρητη μέχρι τα αποτελέσματά της να γίνουν ορατά σε όλους.

Γράφει ο Μιχάλης Αντωνόπουλος, Γεωλόγος

Το άρθρο Η Παμβώτιδα σε Μετάβαση εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Ο ΧΥΤΑ Σχιστού λειτουργεί σε περιοχή με έντονα καρστικά και ασβεστολιθικά χαρακτηριστικά, ικανά να επιταχύνουν τη μεταφορά ρυπαντικών φορτίων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Στραγγίσματα (leachate) που προκύπτουν από την αποσύνθεση απορριμμάτων περιέχουν μίγματα αλάτων, αμμωνιακού αζώτου, διαλυτών οργανικών ενώσεων, και βαρέων μετάλλων — συστατικά ικανά να προκαλέσουν μακροχρόνια υποβάθμιση των υπόγειων υδατικών πόρων.

Ο συγγραφέας ήταν παρών  σε εργασίες απορρύπανσης που ξεκίνησαν και συνεχίζονται τους τελευταίους μήνες· σύμφωνα με την επιτόπια παρατήρηση, τα έργα αυτά χρηματοδοτούνται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιλαμβάνουν άντληση – επεξεργασία μολυσμένων υπόγειων νερών μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων. 

Γεωλογία και Υδρογεωλογία της περιοχής

Η ευρύτερη περιοχή παρουσιάζει ασβεστολιθικούς σχηματισμούς με καρστική διάβρωση, καθώς και ρήγματα που δημιουργούν άμεσες πορείες μεταφοράς νερού. Τα χαρακτηριστικά αυτά αυξάνουν την τρωτότητα του υδροφορέα σε επιφανειακές πηγές ρύπανσης. Η ύπαρξη τοπικών αργιλικών ζωνών προσφέρει περιορισμένη φυσική προστασία και δεν επαρκεί ως αξιόπιστος φυσικός φραγμός απέναντι σε εκτεταμένα στραγγίσματα.

Χαρακτηριστικά στραγγισμάτων και επιπτώσεις

Τα δείγματα στραγγισμάτων από παρόμοιες εγκαταστάσεις περιέχουν: υψηλό BOD/COD, αμμωνιακά ιόντα, υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών όπως Cr, Pb, Ni σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς και μικροβιολογικούς ρυπαντές. Η εισαγωγή τέτοιων μιγμάτων στον υδροφόρο έχει ως αποτέλεσμα:

-Αύξηση συγκεντρώσεων νιτρικών / αμμωνιακού αζώτου σε γεωτρήσεις παρακολούθησης.

-Δυνατότητα βιογενούς και χημικού μετασχηματισμού ρύπων εντός του κορεσμένου ζώντος, που καθυστερεί την ανάκτηση.

-Μακροχρόνιες συνέπειες στην ποιότητα νερού άρδευσης και πόσιμου, σε περίπτωση σύνδεσης με διανεμητικά δίκτυα.

Παρεμβάσεις απορρύπανσης — τεχνικές και εμπειρικά δεδομένα

Οι παρεμβάσεις που εφαρμόζονται συνήθως περιλαμβάνουν:

-Γεωτρήσεις απάντλησης (remediation wells) για ελεγχόμενη άντληση μολυσμένου νερού.

-Συστήματα επεξεργασίας άντλησης (προκαταρκτική συλλογή, φυσικοχημική επεξεργασία, βιολογικά φίλτρα, μονάδες προσρόφησης/ιοντοανταλλαγής, εξειδικευμένα φίλτρα για βαρέα μέταλλα).

-Παρακολούθηση χρονοσειρών μέσω δικτύου γεωτρήσεων παρακολούθησης για εκτίμηση της μεταβολής συγκεντρώσεων.

Βάσει επιτόπιας παρατήρησης του συγγραφέα, οι τρέχουσες εργασίες στο Σχιστό περιλαμβάνουν άντληση/καθαρισμό μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων και συνεχή δειγματοληψία — ωστόσο, τα αρχικά δείγματα μετρήσεων δείχνουν βραδεία πτώση συγκεντρώσεων και σημαντική χρονική υστέρηση στην ανάκτηση των δεικτών ποιότητας. Αυτό συμφωνεί με τη διεθνή εμπειρία όπου η «pump-and-treat» προσέγγιση σε πολυφασματικούς μολυσμένους υδροφορείς είναι αργή και δαπανηρή.

Χρόνος αποκατάστασης — τεχνικά εμπόδια

Έχοντας υπόψη τη φύση των ρυπαντών και την υδρογεωλογία, αναμένεται μακρά περίοδος έως ότου οι συγκεντρώσεις επανέλθουν σε ασφαλή όρια — εάν αυτό είναι εφικτό χωρίς επανειλημμένη άντληση/σταθερή επεξεργασία. Παράγοντες που επιμηκύνουν τον χρόνο:

-Αποθεματικότητα ρύπων σε μη-κορεσμένα/κορεσμένα στρώματα.

-Αναδιανομή ρυπαντών λόγω διαφορικών ροών και καρστικών διαύλων.

-Επανατροφές/επαναφόρτιση από δεξαμενές απορριμμάτων ή σημεία εισροής.

Προτάσεις για έρευνα και πολιτική

1. Δημοσίευση και διαφάνεια: άμεση δημοσιοποίηση τεχνικών δελτίων έργου, προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος (ιδιαίτερα εάν υπάρχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση).

2. Μακροχρόνια χρονοσειρά δειγματοληψίας: δειγματοληψία σε σταθερό δίκτυο γεωτρήσεων με κοινό πρωτόκολλο ανάλυσης.

3. Συνδυαστικές τεχνολογίες: αξιολόγηση υβριδικών συστημάτων (βιο-επεξεργασία + φυσικοχημική προσρόφηση) και πιλοτικές δοκιμές ειδικών προσροφητικών υλικών (ζεόλιθοι, κόμποστ-φιλτρά).

4. Μακροοικονομική αξιολόγηση: κόστος-όφελος σε βάθος χρόνου της συνεχούς άντλησης έναντι εναλλακτικών λύσεων.

5. Εμπλοκή επιστημονικής κοινότητας: ανεξάρτητοι έλεγχοι και δημοσίευση δεδομένων σε ανοικτά αποθετήρια.

Συμπεράσματα

Η εμπειρική εικόνα του Σχιστού — σε συνδυασμό με την ευρύτερη βιβλιογραφία για απορρύπανση σε καρστικά συστήματα — δείχνει ότι ακόμη και με χρηματοδότηση και ενεργές παρεμβάσεις, η αποκατάσταση των υπόγειων υδροφορέων είναι μια αργή, δαπανηρή και τεχνικά απαιτητική διαδικασία. Η διαφάνεια, η τεκμηρίωση των δράσεων και η συμμετοχή ανεξάρτητων φορέων είναι απαραίτητα στοιχεία για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Γράφει ο Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος M.Sc.
Πρώην Αντιπρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ Πελ. & Δ. Ελλάδος

Το άρθρο Ρύπανση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα από τον ΧΥΤΑ Σχιστού εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Γιατί η απόφαση είναι σκανδαλώδης

Η ίδια η ΑΕΠΟ αναγνωρίζει ότι το έργο χωροθετείται εντός της περιοχής Natura 2000 (GR2110006 «Κοιλάδα Αχελώου και Όρη Βάλτου»), σε Ζώνη Ειδικής Προστασίας για σπάνια είδη ορνιθοπανίδας. Παρ’ όλα αυτά, το Υπουργείο παρουσιάζει την κατάκλυση δασών, γης και βιοτόπων ως «αναβάθμιση» και «ανάπτυξη».

Οι αρνητικές γνωμοδοτήσεις κρίσιμων φορέων – Περιφέρειας Ηπείρου, Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, Δήμων Γ. Καραϊσκάκη και Αμφιλοχίας, Διευθύνσεων Δασών και Υδάτων, ΟΦΥΠΕΚΑ – αγνοήθηκαν. Αντί το κράτος να υπερασπιστεί το δημόσιο συμφέρον, έδρασε σαν διεκπεραιωτής των αιτημάτων μιας ιδιωτικής εταιρείας.

Τοπικές λιχουδιές

Περαιτέρω, πολλές υπηρεσίες δήλωσαν ότι «αδυνατούν να γνωμοδοτήσουν» λόγω ελλείψεων στη μελέτη. Αντί να απαιτηθούν ουσιαστικές διορθώσεις, η Κυβέρνηση προχώρησε κανονικά, επιλέγοντας να αγνοήσει τα ίδια της τα πρωτόκολλα. Οι πολίτες που συμμετείχαν στη διαβούλευση και είπαν ένα ηχηρό «όχι» αντιμετωπίστηκαν σαν εμπόδιο που έπρεπε να παρακαμφθεί.

Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι ο Αχελώος βρίσκεται ήδη σε κατάσταση υδροηλεκτρικού κορεσμού. Σήμερα λειτουργούν πέντε μεγάλα φράγματα (Καστράκι, Κρεμαστά, Στράτος Ι και ΙΙ, Δαφνοζωνάρα ) και δύο ακόμη βρίσκονται υπό κατασκευή ή αδειοδότηση (Συκιά, και Μεσοχώρα). Είναι αδιανόητο να συνεχίζεται αυτή η αλυσίδα καταστροφής ενός μοναδικού ποταμιού, που έχει μετατραπεί σε ενεργειακό πειραματόζωο, αγνοώντας τις αρχές της αειφορίας και της ισόρροπης διαχείρισης των υδάτων.

Και βέβαια, η στάση του Δήμου Αργιθέας δεν μπορεί να μείνει ασχολίαστη: ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των παραποτάμιων κατοίκων είπε «όχι», ο Δήμος γνωμοδότησε «ναι». Υπέρ ποίων συμφερόντων; Με ποια ανταλλάγματα; Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν υπάρχει για να υπογράφει την καταδίκη του τόπου αλλά για να προστατεύει την κοινωνία.

Γιατί δεν πρέπει να κατασκευαστεί το φράγμα

Το έργο δεν φέρνει ανάπτυξη· φέρνει καταστροφή.

·         Οι κάτοικοι δεν κερδίζουν τίποτα. Αντίθετα, θα χάσουν γη, χωράφια, περιουσίες, μνήμες και το φυσικό τους περιβάλλον.

·         Η «αναβάθμιση οδικού δικτύου» είναι κοροϊδία. Δεν πρόκειται για αυτοκινητόδρομους ή σοβαρές συνδέσεις αλλά για εργοταξιακούς δρόμους που θα εξυπηρετούν μόνο την εταιρεία.

·         Ενεργειακά το έργο είναι ασύμφορο. Η απόδοση δεν δικαιολογεί την τεράστια περιβαλλοντική ζημιά. Αντί για φαραωνικά φράγματα, η χώρα χρειάζεται αποκεντρωμένες ΑΠΕ, με σεβασμό στο τοπίο και στην κοινωνία.

·         Οι φυσικές άμυνες χάνονται. Το φράγμα δεν θα προστατεύσει από πλημμύρες· αντίθετα, καταστρέφει την ισορροπία της κοίτης και αυξάνει τους κινδύνους για τις τοπικές κοινότητες.

Πώς πρέπει να αναπτυχθεί η Κοιλάδα του Αχελώου

Η Κοιλάδα του Αχελώου δεν έχει ανάγκη από τσιμέντο αλλά από όραμα. Ένα σχέδιο που θα στηρίζεται στη μοναδικότητα του τόπου:

·         Στα πέτρινα γεφύρια, στα αρχαία μνημεία, τα βυζαντινά μνημεία και τα μοναστήρια, που μπορούν να γίνουν κόμβοι πολιτιστικών διαδρομών.

·         Στις όμορφες παραλίες του Αχελώου, που έκαναν γνωστή την περιοχή σε όλη την Ελλάδα και μπορούν να αποτελέσουν κέντρο ήπιου τουρισμού.

·         Στα βουνά, τα φαράγγια και τα δάση, που προσφέρονται για πεζοπορικό τουρισμό, αθλητικές δραστηριότητες και περιβαλλοντική εκπαίδευση.

·         Στην αγροδιατροφική ταυτότητα της περιοχής, με αμπελώνες, μελισσοκομία και τοπικά προϊόντα, που μπορούν να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και εισόδημα.

·         Στην καινοτομία: σύγχρονα κέντρα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αγροδιατροφικής έρευνας και πράσινης τεχνολογίας που θα κρατήσουν τους νέους στον τόπο τους.

Αυτό είναι το μέλλον που αξίζει στην Κοιλάδα· ένα μέλλον που θα αναδεικνύει τη φύση, την ιστορία και τους ανθρώπους της. Ένα μέλλον που θα χτίζεται πάνω στη ζωή, όχι στην καταστροφή.

Η Πρωτοβουλία θα προσφύγει άμεσα στο Συμβούλιο της Επικρατείας και στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα κινητοποιήσει πολίτες, φορείς, την επιστημονική κοινότητα, τα κόμματα και τις οικολογικές οργανώσεις, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ο Αχελώος και η Κοιλάδα του δεν είναι ιδιοκτησία εταιρειών ούτε καμίας κυβέρνησης. Είναι το ποτάμι της ζωής μας, η ψυχή του τόπου μας. Και αυτή την ψυχή δεν θα την αφήσουμε να την πνίξουν κάτω από το τσιμέντο.

«Καλούμε κάθε πολίτη, κάθε φορέα, κάθε συλλογικότητα, κόμμα ή οικολογική οργάνωση να σταθεί στο πλευρό μας. Η Κοιλάδα του Αχελώου δεν είναι υπόθεση ενός χωριού ή μιας περιοχής· είναι υπόθεση όλης της Ελλάδας. Αν χαθεί, χάνεται μαζί του ένα κομμάτι της ιστορίας, της φύσης και της ψυχής μας. Σήμερα είναι η Κοιλάδα του Αχελώου· αύριο μπορεί να είναι ο τόπος του καθενός μας. Μην αφήσουμε το έγκλημα να ολοκληρωθεί» καταλήγει.

Πηγή: www.epiruspost.gr

Το άρθρο Σφοδρές αντιδράσεις και προσφυγή στο ΣτΕ για το υδροηλεκτρικό στο Αυλάκι. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, ο ίδιος ο Περιφερειάρχης αποδέχεται έναν σχεδιασμό που αντί να μειώνει τα απορρίμματα, τα μετατρέπει σε καύσιμη ύλη. Ακόμη πιο επισφαλής και ασύμβατη επιστημονικά, είναι η στάση του Δημάρχου Καλαμάτας, που με την “υπογραφή” του στο Ευρωπαϊκό Κλιματικό Συμβόλαιο, δεσμεύτηκε ότι η πόλη θα είναι μία από τις 100 κλιματικά ουδέτερες της Ευρώπης έως το 2030. Και σήμερα, μην αντιδρώντας τον σχεδιασμό καύσης, ανατρέπει αυτόν τον στόχο, όχι μόνο για την Καλαμάτα αλλά και για τη θέση της σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, μια και εκπομπές αερίων ρύπων και συγκεκριμένα CO₂ δεν επιτρέπονται.

Η καύση RDF/SRF σημαίνει εκπομπές CO₂, οι οποίες ακυρώνουν κάθε κλιματική δέσμευση. Σημαίνει ότι αντί να περιορίσουμε τα απορρίμματα με πρόληψη και ανακύκλωση, θα εξασφαλίζουμε πάντα αρκετά για να «ταΐζουμε» τους κλιβάνους και τους εργολάβους. Και βέβαια, σημαίνει πολυετείς συμβάσεις με υψηλό κόστος για τους δήμους και τελικά, για τους πολίτες.

Η Ευρωπαϊκή ιεράρχηση αποβλήτων είναι πολύ σαφής. Πρώτα η πρόληψη, μετά η επαναχρησιμοποίηση, έπειτα η ανακύκλωση. Η καύση βρίσκεται χαμηλότερα, σχεδόν στον πάτο. Όποιος τη βαφτίζει «καθαρή λύση», παραπλανά.      

Απέναντι σε αυτή την ανατροπή, η απάντηση είναι ξεκάθαρη.  Υποχρεωτική διαλογή στην πηγή, με χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, ανακυκλώσιμων και ειδικών ρευμάτων.

Στη συνέχεια, το υπόλειμμα, μετά από ανάκτηση υλικών, να καταλήγει μόνο σε ΧΥΤΥ, αδρανοποιημένο και ασφαλές ή σε χρήση χώρων πλήρωσης που απαιτούν εξομάλυνση του αναγλύφου. Ακολουθεί η θέσπιση δεσμευτικών στόχων, τουλάχιστον 65% ανακύκλωση και κομποστοποίηση έως το 2030.

Τέλος, στην κλιματική αλλαγή που ξοδεύονται εκατομμύρια ευρώ δεν είναι δυνατόν να θερμαίνουμε το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον του τόπου μας και ειδικά της ευρύτερης περιοχής του λεκανοπεδίου της Τρίπολης μετά και την γνώση που αποκτήσαμε από τη λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων στην Μεγαλόπολη.

Αυτή πρέπει να είναι η πραγματική περιβαλλοντική πολιτική του 21ου αιώνα. Όχι νέες «πυρές» μεταμφιεσμένες σε εργοστάσια «ενεργειακής αξιοποίησης». Η Πελοπόννησος δεν πρέπει να γίνει ο καυστήρας της χώρας.  

Μιχάλης Αντωνόπουλος

Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος

Το άρθρο Η καύση απορριμμάτων στην Τρίπολη ακυρώνει το Κλιματικό Συμβόλαιο της Καλαμάτας, των 100 Ευρωπαϊκών πόλεων για το 2030. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Ένα σοβαρό έλλειμμα των διευθύνσεων υδάτων, ειδικά της Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη, είναι οι αδειοδοτήσεις που  δίνονται με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, ώστε να παρακάμπτεται η συνηθισμένη διαδικασία αδειοδότησης μέσω διαύγειας.  Επίσης ένα μεγάλο περιβαλλοντικό ζήτημα είναι αυτές που όχι μόνο στερούνται άδεια χρήσης νερού εδώ και χρόνια και είναι ίσως χιλιάδες, αλλά από ότι προκύπτει δεν έχουν λάβει ακόμα πρωτόκολλο καταχώρησης στην αρμόδια υπηρεσία.

Το ερώτημα συνεπώς που αναδεικνύεται είναι ότι ενώ δίνονται αφειδώς άδειες εκεί που ζητούν οι νέοι ενδιαφερόμενοι καλλιεργητές δεν αδειοδοτούνται και δεν τακτοποιούνται οι υφιστάμενες υδροληψίες. Το  αποτέλεσμα είναι, να μειώνεται δραματικά η παροχή στις υφιστάμενες υδροληψίες.

Στη συνέχεια συνεχίζουν νέες γεωτρήσεις για να “πιάσουν” τα νέα μεγαλύτερα βάθη και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, που συνεχίζεται σήμερα με μεγαλύτερη ένταση και συχνότερα. Έτσι καταλήγουμε να  έχουμε χειρότερο ποιοτικά νερό και πολύ λιγότερο.

Άρα προσεγγίζουμε με μαθηματική ακρίβεια,  ένα μοντέλο άρδευσης που οδηγηθεί απόλυτα στην άνιση κατανομή του πλούτου, στην γήρανση και απαξίωση των εδαφών, και κυρίως στην ουσιαστική εγκατάλειψη των καλλιεργειών.

Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος M.Sc.

Το άρθρο Διευθύνσεις υδάτων. Άδειες για υπεράντληση υδροφορέων σε ολοένα και μεγαλύτερα βάθη εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Αντιμέτωπο με μία από τις χειρότερες χρονιές σε επίπεδο λειψυδρίας βρίσκεται το υδατικό διαμέρισμα της Δυτικής και Ανατολικής Πελοποννήσου, με την ξηρασία να πλήττει εντονότερα από κάθε άλλη φορά κρίσιμες περιοχές της περιφέρειας.

Η φετινή χρονιά χαρακτηρίστηκε από αύξηση των γεωτρήσεων, τόσο σε αριθμό όσο και σε βάθος, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η έλλειψη επιφανειακών υδάτων. Ωστόσο, το μέτρο αυτό φαίνεται να έχει εξαντλήσει τα όριά του, χωρίς να αποτρέπει τις συνέπειες της παρατεταμένης ξηρασίας.

Ειδικά στη Λακωνία, η κατάσταση έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις. Εκατοντάδες στρέμματα καλλιεργειών –κυρίως ελαιόδενδρα και πορτοκαλιές– αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λόγω της έλλειψης νερού, με την παραγωγή να σημειώνει ήδη αισθητή πτώση. Οι αγρότες μιλούν για “χαμένη χρονιά”, ενώ προειδοποιούν για ακόμη μεγαλύτερες απώλειες εάν δεν υπάρξει άμεση παρέμβαση.

Παρόμοια εικόνα και στην Αργολίδα, όπου η υφαλμύρωση έχει εξαπλωθεί σε πρωτοφανή έκταση, επηρεάζοντας κρίσιμες γεωργικές περιοχές. Η καθυστέρηση στην υλοποίηση έργων όπως η αξιοποίηση του Αναβάλου και η ολοκλήρωση φραγμάτων προκαλεί αλυσιδωτές επιπτώσεις, όχι μόνο στον πρωτογενή τομέα, αλλά και στον τουρισμό, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διατήρηση ενός ισορροπημένου φυσικού και αγροτικού περιβάλλοντος.

Οι ειδικοί προειδοποιούν πως εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων, η Πελοπόννησος κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με μια μακροπρόθεσμη οικολογική και οικονομική κρίση.

από τον γεωλόγο γεωτεχνικό περιβάλλοντος Μιχάλη Αντωνόπουλο

Το άρθρο Στο «κόκκινο» η ξηρασία σε Δυτική και Ανατολική Πελοπόννησο – Σοβαρές επιπτώσεις σε γεωργία και τουρισμό εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, που τιμάται κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου, αποτελεί μια ευκαιρία για ευαισθητοποίηση και δράση υπέρ της προστασίας του φυσικού μας πλούτου. Στη Μεσσηνία, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης είναι το Περιβαλλοντικό Πάρκο Πηδήματος, ένας χώρος που συνδυάζει φυσική ομορφιά, ιστορική σημασία και περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Το Πήδημα: Ένας τόπος με φυσικό και ιστορικό βάθος

Το Πήδημα είναι ένας μικρός οικισμός της Μεσσηνίας, μόλις 15 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα, που υπάγεται διοικητικά στη Δημοτική Ενότητα Αρφαρών του Δήμου Καλαμάτας. Στην περιοχή βρίσκονται οι φημισμένες Πηγές Πηδήματος, οι οποίες υδροδοτούν την Καλαμάτα και μεγάλο μέρος της Μεσσηνίας. el.wikipedia.org

Το όνομα του χωριού συνδέεται με μια δραματική ιστορία από την εποχή της Τουρκοκρατίας, όταν νεαρές κοπέλες φέρεται να πήδηξαν από τα βράχια για να αποφύγουν την αιχμαλωσία. Στην κορυφή του βραχώδους υψώματος δεσπόζει το Κάστρο Πηδήματος, χτισμένο από τους Βυζαντινούς και μεταγενέστερα κατεχόμενο από Ενετούς και Τούρκους.

Το Περιβαλλοντικό Πάρκο Πηδήματος: Ένας ζωντανός φυσικός πνεύμονας

Το Δημοτικό Πάρκο Πηδήματος αποτελεί έναν καταπράσινο χώρο αναψυχής, ιδανικό για εκδρομές, περιπάτους και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Με πλούσια βλάστηση και φυσικές πηγές, το πάρκο προσφέρει ένα ιδανικό περιβάλλον για χαλάρωση και επαφή με τη φύση.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πηδήματος διοργανώνει τακτικά εκδηλώσεις στο πάρκο, όπως η κοπή της βασιλόπιτας μετά τον αγιασμό των υδάτων, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και την πολιτιστική ζωή της περιοχής.

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση

Το Περιβαλλοντικό Πάρκο Πηδήματος λειτουργεί και ως χώρος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Σχολεία από την Καλαμάτα και την ευρύτερη περιοχή οργανώνουν εκπαιδευτικές εκδρομές στο πάρκο, όπου οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής, να μάθουν για τη σημασία του νερού και να συμμετάσχουν σε βιωματικές δραστηριότητες.

Μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος

Το Περιβαλλοντικό Πάρκο Πηδήματος αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η φύση, η ιστορία και η κοινότητα μπορούν να συνυπάρχουν αρμονικά. Στην Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, ας εμπνευστούμε από τέτοιους χώρους για να ενισχύσουμε τη δέσμευσή μας στην προστασία και διατήρηση του φυσικού μας περιβάλλοντος.

Το άρθρο Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος: Το Περιβαλλοντικό Πάρκο Πηδήματος στη Μεσσηνία ως Παράδειγμα Αειφορίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

1. Δημήτρης ΖΑΡΡΗΣ

2. Χριστίνα ΦΙΛΙΠΠΑ

Το ρ. Ποδονίφτη είναι ένα κατακερματισμένο, τόσο υδρολογικά όσο και οικολογικά, ρέμα με τις συνεχείς μεταβολές της κοίτης από ελεύθερο, φυσικό σε καλυμμένο, διευθετημένο ρέμα. Ο κατακερματισμός αυτός αναιρεί την οικολογική ενότητα του ρέματος, το οποίο αποτελεί ενδιαίτημα σημαντικής ιχθουπανίδας και ορνιθοπανίδας, και καταστρατηγεί τη λειτουργία του ρέματος ως άξονα αντιπλημμυρικής προστασίας της ευρύτερης περιοχής. Θεωρούμε επομένως ότι η αποκατάσταση της οικολογικής ενότητας του ρέματος με αποκατάσταση της ανοιχτής, φυσικής διατομής σε περισσότερα ενιαία τμήματα θα ήταν αντικείμενο μια μελέτης οριοθέτησης – διευθέτησης προσαρμοσμένης στα ευρωπαϊκά πρότυπα περί της αποκάλυψης των καλυμμένων ρεμάτων και την αποκατάσταση της φύσης, ιδιαίτερα εντός του αστικού ιστού.

Στα θετικά σημεία της μελέτης είναι η απόδοση χώρου στη διατομή του ρέματος ακριβώς ανάντη από τη γέφυρα της οδού Χαλκίδος στο αριστερό (κατά τη φορά της ροής) πρανές, αν και η ΜΠΕ παραπέμπει στην Αρχιτεκτονική Μελέτη, η οποία δεν επισυνάπτεται ούτε περιγράφεται στη ΜΠΕ. Σε κάθε περίπτωση είναι θετικό από μόνο του στοιχείο της διαμόρφωσης, με την προϋπόθεση να τοποθετηθούν αποκλειστικά φυσικά υλικά (τα συρματοκιβώτια δεν θεωρούνται φυσικά υλικά). Θετικό επίσης η διατήρηση της φυσικής κοίτης του ρ. Ποδονίφτη στο επίμαχο τμήμα (από την προηγούμενη Απόφαση του ΣτΕ) από γέφυρα οδού Χαλκίδος (Χ.Θ.1+207) έως την οδό Εράτωνος (Χ.Θ. 1+993) σε μήκος 600m περίπου. Το μήκος αυτό δεν είναι ενιαίο αλλά διακόπτεται από τις διευθετήσεις για την εκνέου κατασκευή των γεφυρών με διατομή επενδεδυμένη από σκυρόδεμα ακόμα και στον πυθμένα, όπως επίσης για το τμήμα από 1+616 έως 1+689 δεν παραμένει φυσικό καθώς το αριστερό πρανές διευθετείται με στρώμνες συρματοκιβωτίων. Σε αυτό το τμήμα, θα μπορούσε όλο το αριστερό πρανές μέχρι την οδό Επικλέους να αποδοθεί στην κοίτη του ρέματος χωρίς να απαιτηθεί η διευθέτηση με στρώμνες συρματοκιβωτίων.

Επιπροσθέτως σε αυτό το τμήμα, η γραμμή οριοθέτησης (από Σημείο Α44 έως Α50) επί της οδού Επικλέους (στο αριστερό πρανές) έχει χαραχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να θεωρεί εκτός ρέματος τις προδήλως αυθαίρετες κατασκευές στο τμήμα της οδού προς το πρανές του ρέματος. Εφόσον γινόταν απαλλοτρίωση των ιδιοκτησιών αυτών και ένταξη του πρανούς στην κοίτη του ρέματος τότε, ενδεχομένως, να μην υπήρχε στένωση του ρέματος και επομένως να μην υπήρχε η ανάγκη για τα τεχνικά έργα στήριξης της κοίτης περί των γεφυρών των οδών Μεγακλέους και Ελ. Βενιζέλου.

Τέλος από τη μελέτη διατηρείται το τεχνικό έργο από συρματοκιβώτια που καταλαμβάνει όλο το δεξιό πρανές στην έξοδο του καλυμμένου τμήματος στην οδό Εράτωνος (από Χ.Θ. 2+030 έως 1+995m περίπου – μήκος 35 m περίπου) το οποίο κατασκευάστηκε από την Περιφέρεια Αττικής και είχε χαρακτήρα προσωρινού έργου. Σε αυτό το τμήμα, δηλαδή από την έξοδο του καλυμμένου τμήματος έως τη Χ.Θ. 1+800, θα μπορούσε με την κατάλληλη διαμόρφωση και εκβάθυνση της κοίτης, να κατασκευαστεί λεκάνη ανάσχεσης των πλημμυρικών παροχών διαμορφώνοντας έναν τεχνητό υγρότοπο στην περιοχή. Επίσης θα ήταν δυνατό να αποκαλυφθεί και να απαναφυσικοποιηθεί με βλάστηση το καλυμμένο τμήμα του ρ. Ποδονίφτη από τη Χ.Θ. 2+270 έως τη Χ.Θ. 2+030, ώστε να δημιουργηθεί μια ενιαία ανοιχτή κοίτη από

τη γέφυρα της οδού Παπαναστασίου (Χ.Θ. 2+480) έως τη Γέφυρα της οδού Χαλκίδος (Χ.Θ. 1+210), δηλαδή για μήκος 1370m. Με αυτόν τον τρόπο θα ήταν εφικτή η χρήση της αποθήκευσης της διατομής για τη μείωση της πλημμυρικής αιχμής αλλά και της κινητικής ενέργειας για τη μείωση των διαβρώσεων. Για τη διαμόρφωση των διευθετήσεων της κοίτης θα ήταν εφικτή η χρήση είτε φυσικών υλικών (π.χ. κορμοπλέγματα) είτε νέων υλικών (π.χ. γεωκυψέλες) οι οποίες θα μπορούσαν να διατηρήσουν τη υφιστάμενη βλάστηση.

Εικόνα 1: Δυνατότητα διαμόρφωσης πλήρους και ενιαίας ανοιχτής διατομής για μήκος 1400m περίπου με σκοπό την περιβαλλοντική ανάδειξη του ρέματος. 

Επίσης δεν έχει προταθεί καμία στρατηγική μείωσης της πλημμυρικής παροχής της λεκάνης απορροής με λύσεις βασισμένες στη φύση. Καταρχάς δεν διερευνήθηκαν διατάξεις ανάσχεσης στο ορεινό τμήμα της λεκάνης απορροής στην Πεντέλη, γεγονός που το θεωρούμε σημαντικό μεινέκτημα. Έπειτα δεν δρομολογούνται καθόλου λύσεις βασισμένες στη φύση στα αστικά τμήματα της λεκάνης απορροής με τη χρήση μεθόδων που περιγράφονται σε μια σειρά από εγχειρίδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτά τα έργα περιλαμβάνονται οι κήποι βροχής, τα γραμμικά στοιχεία διήθησης, οι υπόγειες δεξαμενές διήθησης/αποθήκευσης. Θεωρείται πιθανό ότι η χρήση των μεθόδων αυτών θα είναι σε θέση να μειώσουν αισθητά την απροχή αιχμής για περίοδο επαναφοράς 50ετίας.

Επίσης, σε αντιστοιχία με τα παραπάνω, θα μπορούσαν να κατασκευαστούν δύο έργα τα οποία εντάσσονται στη λογική των λύσεων βασισμένων στη φύση για την αύξηση της αποθήκεσυης εντός της κοίτης.

Το πρώτο έργο αφορά στην κοίτη του ρ. Ποδονίφτη ανάντη του υπόψη τμήματος όπου για λίγες δεκάδες μέτρα η κοίτη είναι ανοιχτή, επενδεδυμένη με σκυρόδεμα (Εικόνα 1). Στο τμήμα αυτό το ύψος της κοίτης είναι αρκετά μεγάλο και δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ κίνδυνος πλημμύρας.

Εικόνα 2: Υφιστάμενη μορφή της κοίτης του ρ. Ποδονίφτη (όψη προς τα κατάντη) ανάντη του υπόψη τμήματος προς διευθέτηση.

Στο τμήμα αυτό θα μπορούσε να καθαιρεθεί το τμήμα του σκυροδέματος στην πλημμυρική κοίτη και να φυτευτεί με υψηλά δέντρα και ποώδη βλάστηση. Σκοπός της παρέμβασης είναι να αυξηθεί η αποθήκευση της κοίτης στην πλημμυρική παροχή, ώστε να καθυστερήσει η άφιξη της αιχμής στο κατάντη υπόψη τμήμα. Η φύτευση του τμήματος αυτό (όπως φαίνεται στην Εικόνα 6) θα αυξήσει το βάθος ροής χωρίς όμως κίνδυνο υπερχείλισης λόγω του σημαντικού βάθος της διατομής. Η παρέμβαση αυτή θα μπορούσε να συνοδευτεί και με την κατασκευή αναβαθμών ανάσχεσης.

Εικόνα 3: Πρόταση διευθέτησης της ανάντη κοίτης του υπόψη τμήματος με σκοπό τη μείωση της πλημμυρικής αιχμής κατάντη στο υπόψη τμήμα του ρ. Ποδονίφτη.

Το δεύτερο έργο αφορά στην αρχή του διευθετούμενου τμήματος δηλαδή την έξοδο του ανάντη κλειστού τμήματος επί της γέφυρας της οδού Εράτωνος. Στο τμήμα αυτό θα μπορούσε (αφού καθαιρεθεί το προσφάτως κατασκευασμένο τοιχείο από συρματοκιβώτια) να δημιουργηθεί, με εκσκαφή της διατομής, μια λεκάνη κατακράτησης/εκτόνωσης και η διερχόμενη παροχή να εκρέει προς το υπόψη τμήμα με μικρότερη παροχή αιχμής. Μια γενικά διάταξη των έργων παρουσιάζεται στην Εικόνα 3.

Εικόνα 4: Γενική διάταξη έργων στην αρχή του διευθετούμενου τμήματος με κατασκευή λεκάνης κατακράτησης / αναρρύθμισης.

Τέλος θεωρούμε ότι θα ήταν εφικτή η αποκάλυψη του ρέματος στη Φιλοθέη που τώρα είναι καλυμμένο.

Συμπερασματικά θεωρούμε ότι η μελέτη αυτή αποτελεί μια χαμένη ευκαιρία για την αποκατάσταση του ρ. Ποδονίφτη με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελέσει ένα θύλακα βιοποικιλότητας και φορέα αντιπλημμυρικής προστασίας εντός του αστικού ιστού ταυτόχρονα αναδεικνύνοντας την πολύ σημαντική περιβαλλοντική αξία του ρέματος. Η μελέτη είναι της ελάχιστης προσδοκίας, αντί να θέτει ένα όραμα για την περιοχή, διαχειρίζεται το θέμα με το πλέον «ρηχό» τρόπο το οποίο δεν συνάδει με την αξία του διακυβεύματος. Με άλλα λόγια η μελέτη:

1. Δεν εντάσσει τα ανάντη αντιπλημμυρικά – αντιδιαβρωτικά έργα του ορεινού όγκου της Πεντέλης στον σχεδιασμό της αντιπλημμυρικής προστασίας.
2. Δεν ενοποιεί το ρέμα δημιουργώντας μεγαλύτερα μήκη ενιαίας υδρομορφολογίας της κοίτης με δημιουργία ανοιχτής, φυσικής κοίτης για την ανάδειξη της περιβαλλοντικής σημασίας του ρέματος ως πολύτιμου θύλακα βιοποικιλότητας.
3. Δεν εντάσσει τις λύσεις βασισμένες στη φύση ούτε στη διαμόρφωση της διατομής του ρέματος ούτε στη στρατηγική μείωσης των απορροών που κατευθύνεται στο ρέμα σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων από τη λεκάνη απορροής ούτε επίσης εντάσσει ελεύθερους, ανοιχτούς χώρους (π.χ. πάρκο Προμπονά) στη διαμόρφωση της κοίτης. Στο κείμενο αυτό παρουσιάζονται δύο προτάσεις στο πλαίσιο των λύσεων βασισμένων στη φύση εντός της κοίτης.
4. Διατηρεί κατά βάση τις αυθαίρετες κατασκευές, εξαιρώντας τις από τη γραμμή της προτεινόμενης οριοθέτησης, χωρίς να αποδίδει, όχι μόνο την ίδια την κατασκευή αλλά και όλο το διαμορφωμένο τμήμα (μπάζωμα), στην ενεργή διατομή του ρέματος.
5. Διατηρεί κατασκευές οι οποίες κατασκευάστηκαν ως προσωρινά μέτρα, όπως η κατασκευή από λιθοπλήρωτα συρματοκιβώτια στην έξοδο του κλειστού τμήματος στην οδό Εράτωνος.
6. Δεν προτάσσει κανένα μέτρο αποκάλυψης (daylighting) καλυμμένου ρέματος, τα οποία αποτελούν πλέον συνηθισμένη πρακτική στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και στο πλαίσιο της Οδηγίας για την Αποκατάσταση της Φύσης.
7. Δεν λαμβάνεται ουσιωδώς υπόψη η προηγούμενη Απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (2165/2019) για την περιβαλλοντική σημασία του ρέματος και όχι μόνο ως άξονα αντιπλημμυρικής προστασίας.

Ο Συντάξας

Δημήτρης ΖΑΡΡΗΣ

Δρ. Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ

M.Sc. Υδρολογίας

Μελετητής Υδραυλικών Έργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων

ΑΜ. ΤΕΕ: 73813

Το άρθρο ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΑΠΟΨΕΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ «Επικαιροποίηση των Υφιστάμενων Μελετών και Συμπλήρωση με πρόσθετες Μελέτες Αντιπλημμυρικής προστασίας Ρέματος Ποδονίφτη» εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Το έργο συντονίζεται από το ΔΑΦΝΗ και υλοποιείται από την Κοιν.Σ.Επ. Απάνω Μεριά, το ΚΕΠΕΑ και το ΔΑΦΝΗ και χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο, στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού προγράμματος «ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 2022».

Το RE-CYCLADES έχει ως κύριο σκοπό τη δημιουργία και επίδειξη ενός κυκλικού μοντέλου διαχείρισης του πλαστικού, μέσω της λειτουργίας ενός εκπαιδευτικού προγράμματος και εργαλειοθήκης και ενός καινοτόμου εργαστηρίου συλλογής και επεξεργασίας πλαστικών αποβλήτων μικρής κλίμακας για την παραγωγή αναβαθμισμένων επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων από το παράγωγο ανακυκλωμένο πλαστικό.

Βασικό στόχο του έργου αποτελεί η ενίσχυση της εκπαίδευσης και των γνώσεων της επόμενης γενιάς, με τη δημιουργία και επίδειξη ενός στοχευμμένου εκπαιδευτικού προγράμματος και μιας καινοτόμου εργαλειοθήκης για την κυκλική διαχείριση του πλαστικού σε διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης, ανοιχτή σε όλη την εκπαιδευτική κοινότητα.

Το έργο Κλείνοντας τον κύκλο του πλαστικού για βιώσιμες νησιωτικές κοινότητες – ενισχύοντας την εκπαίδευση για την επόμενη γενιά – RE-CYCLADES, βρίσκεται στον Άξονα Προτεραιότητας 4 «ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ», του χρηματοδοτικού προγράμματος «ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 2022». Προϋπολογισμός έργου: 49.949,30 ευρώ. Χρηματοδότηση: Πράσινο Ταμείο. Δικαιούχος: Δίκτυο Αειφόρων Νήσων (ΔΑΦΝΗ)

Στόχοι του έργου

• Ανάκτηση υψηλής ποιότητας και καθαρότητας πλαστικών αποβλήτων μέσω ενός δικτύου διαλογής στην πηγή σε πολλαπλά ρεύματα  
• Επίδειξη μιας καινοτόμου τεχνολογικής πρακτικής για την επιτόπια επεξεργασία και ανακύκλωση των πλαστικών αποβλήτων σε νέα προϊόντα, δίνοντας πρόσβαση σε μεγαλύτερη μερίδα του πληθυσμού που διαμένει σε νησιωτικές και απομονωμένες περιφέρειες από τις κεντρικές εγκαταστάσεις διαχείρισης και ανακύκλωσης αποβλήτων  
• Δημιουργία κοινής αντίληψης για τη χρήση και τα σημαντικά οφέλη της πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης των πλαστικών αποβλήτων σε τοπικό επίπεδο  
• Ενίσχυση εμπιστοσύνης σε προϊόντα που κατασκευάζονται από πλαστικά που προέρχονται από τα απόβλητα, με το σχεδιασμό και παραγωγή δευτερογενών προϊόντων που προορίζονται για διαφορετικές χρήσεις, π.χ. από ΟΤΑ, μαθητική κοινότητα, τουριστικές επιχειρήσεις και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες  
• Συμβολή στους στόχους ανακύκλωσης και εκτροπής από την ταφή του Τοπικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων του Δήμου Σύρου-Ερμούπολης και του Περιφερειακού Σχεδίου Νοτίου Αιγαίου   
• Επίτευξη συμπληρωματικότητας και συνέργειας μεταξύ των δράσεων του προτεινόμενου έργου και του εμβληματικού εθνικού έργου LIFE IP κυκλικής οικονομίας στην Ελλάδα, με δράσεις επίδειξης του καινοτόμου εργαστηρίου και εκπαιδευτικού προγράμματος στους 5 νησιωτικούς Δήμους, εταίρους του ανωτέρω έργου. 

Εταιρικό Σχήμα

• Δίκτυο Aειφόρων Νήσων (ΔΑΦΝΗ) 
• Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (Κοιν.Σ.Επ.) Απάνω Μεριά
• Κέντρο Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΚΕΠΕΑ) Σύρου – Ερμούπολης

Η παιδαγωγική ομάδα του ΚΕΠΕΑ Σύρου Ερμούπολης σχεδίασε τρία εκπαιδευτικά σενάρια για το πλαστικό με βιωματικά εργαστήρια και δραστηριότητες προσαρμοσμένες σε τρεις ηλικιακές ομάδες.

• για παιδιά Νηπιαγωγείου και Α’ – Β’ Δημοτικού (Ομάδα Α΄),
• για παιδιά Γ’ – ΣΤ’ Δημοτικού (Ομάδα Β΄)
• και για παιδιά Γυμνασίων και Λυκείων (Ομάδα Γ΄),.

Το RE-CYCLADES παρουσιάστηκε στα σχολεία του Δήμου Τήνου, στις 14 και 15 Ιανουαρίου 2025, στην Μοσχούλειο Σχολή, στην χώρα της Τήνου.

Το Δίκτυο ΔΑΦΝΗ, η Απάνω Μεριά ΚοινΣΕπ και το Κέντρο Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον & την Αειφορία Σύρου – Ερμούπολης παρουσίασαν την Εκπαιδευτική Εργαλειοθήκη και το Εργαστήριο κυκλικής διαχείρισης πλαστικών αποβλήτων του έργου RE-CYCLADES.

Διεξάχθηκαν τέσσερεις εκδηλώσεις τις οποίες παρακολούθησαν η πέμπτη και η έκτη τάξη του 1ου Δημοτικού Σχολείου Τήνου, η πέμπτη τάξη του 2ου Δημοτικού Σχολείου, η δεύτερη τάξη του Γυμνασίου Τήνου και η Περιβαλλοντική Ομάδα του ΕΠΑΛ Τήνου, μαζί με τους εκπαιδευτικούς των τμημάτων κάθε τάξης.

Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε εκδήλωση παρουσίασης του έργου RE-CYCLADES, την Κυριακή 21 Απριλίου 2024, στην Ποσειδωνία της Σύρου (έπαυλη Τσιροπινά), όπου στο κεντρικό σκέλος της εκδήλωσης παρουσιάστηκε το έργο RE-CYCLADES, οι στόχοι και τα αναμενόμενα αποτελέσματά του, καθώς και οι πιλοτικές δράσεις του έργου από τον συντονιστή και τους εταίρους του.

Στο τελευταίο μέρος της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκε εργαστήριο παραγωγής αναβαθμισμένων επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων από πλαστικά απόβλητα, κατά το οποίο οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να εισαχθούν στην έννοια της ανακύκλωσης πλαστικών, στη διαλογή τους ανάλογα με τον τύπο πλαστικού, την απαραίτητη προετοιμασία για την ανακύκλωση και τη διαδικασία ανακύκλωσης πλαστικών από τον θρυμματισμό έως τη δημιουργία νέων αντικειμένων. Τέλος, το εργαστήριο ολοκληρώθηκε με συζήτηση και προβληματισμό σχετικά με την αξία του πλαστικού και την εξερεύνηση πρακτικών τρόπων μείωσης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης στην καθημερινή ζωή.

Περισσότερες πληροφορίες για το RE-CYCLADES είναι διαθέσιμες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

www.instagram.com/re_cvclades_project

www.facebook.com/people/RE-CYCLADES-Project/61558013641680

www.linkedin.com/companv/re-cvclades-project

Πηγές:

https://kepea-syrou.kyk.sch.gr/teaching-material-re-cyclades/

RE-CYCLADES

Το RE-CYCLADES παρουσιάστηκε σε σχολεία της Τήνου

https://www.syros-agenda.gr/ekdilosi-parousiasis-tou-ergou-re-cyclades-stin-syro/

Το άρθρο Κλείνοντας τον κύκλο του πλαστικού για βιώσιμες νησιωτικές κοινότητες – ενισχύοντας την εκπαίδευση για την επόμενη γενιά  εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.