Η αναστροφή των αρνητικών περιβαλλοντικών εξελίξεων συζήτηθηκε πρόσφατα στην ετήσια συνάντηση του ευρωπαϊκού προγράμματος Sustain Olive, στα  Χανιά, μεταξύ 21 εταίρων από όλες σχεδόν τις Μεσογειακές χώρες. Στη συνάντηση συμμετείχε και ο πρόεδρος του ΑΣ Καλαμάτας Γεωλόγος – γεωτεχνικός περιβάλλοντος, επιστημονικός σύμβουλος Μιχαήλ Αντωνόπουλος.

Αναφέρθηκε ότι οι ακραίες καιρικές συνθήκες επηρεάζουν βέβαια και την Ελλάδα, αλλά η περίπτωση της Ισπανίας ξεχωρίζει διότι παράγει περίπου το 50% της παγκόσμιας σοδειάς ελιών, αλλά και πλήττεται από το δεύτερο κύμα καύσωνα φέτος. Ήδη προβλεπόταν πως η παραγωγή φέτος θα αυξηθεί μόλις κατά 28% σε σχέση με το 2022, καταγράφοντας τη μικρότερη βελτίωση της τελευταίας δεκαετίας περίπου.

Το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου προέβλεψε ότι η ισπανική παραγωγή θα ανέλθει στους 850,000 τόνους έναντι του μέσου όρου των 1,3 εκατ. τόνων. Πέρυσι, η παραγωγή έφτασε μόλις στους 660.000 τόνους. Ακόμη πιο προβληματικό είναι το γεγονός ότι η πρόβλεψη αυτή δημοσιεύθηκε πριν το τρέχον κύμα του καύσωνα.

Παράγοντες της βιομηχανίας ανησυχούν ότι η παραγωγή ενδέχεται να συρρικνωθεί περαιτέρω λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, που φτάνουν έως και 43 βαθμούς αυτή την εβδομάδα, καθώς τα δέντρα ρίχνουν τους άγουρους καρπούς προκειμένου να διατηρήσουν την υγρασία.  

Το σημαντικότερο από όλα είναι ότι μαζί με τη μείωση των αποθεμάτων σε ελαιόλαδο μειώνεται εξίσου και η αποθηκευτικότητα του νερού στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες και στις μεγάλες επιφανειακές υδατοδεξαμενές των χωρών της Μεσογείου . 

Επειδή όμως η γενικότερη τάση του Μεσογειακού κλίματος την τρέχουσα περίοδο προβλέπει λίγα διαστήματα από πολύ έντονες βροχοπτώσεις η μεγαλύτερα από πολύ μικρές, αναμένεται η επιμήκυνση των δυσμενών καιρικών φαινομένων και των επιπτώσεων αυτών σε όλες σχεδόν τις καλλιέργειες.

Επιπροσθέτως είναι δεδομένη η αύξηση στην κατανάλωση υδάτινων πόρων για μια σειρά από λόγους με κυριότερο αυτόν της αύξηση της εξατμισοδιαπνοής.

Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι μεγάλες εκτάσεις με ελαιόδεντρα στην Ισπανία εγκαταλείπονται με προοπτική αλλαγή χρήσης ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη αλλαγή στην εξέλιξη των ατμοσφαιρικών φαινομένων.

Δεδομένου όμως ότι οι σοδειές αναμένεται να συρρικνωθούν στην Ισπανία, αλλά και την Ιταλία και την Πορτογαλία, είναι πιθανό πως θα υπάρξει έλλειψη στα ράφια και συνεπώς περαιτέρω άνοδος των τιμών. Οι τιμές χονδρικής έχουν ήδη διπλασιαστεί από την αρχή του 2022.

Ένα ακόμη πρόβλημα που ανακύπτει είναι ότι η φθινοπωρινή σοδειά θα είναι έτοιμη το νωρίτερο τον Νοέμβριο, ενώ η περυσινή παραγωγή αναμένεται να έχει εξαντληθεί μέχρι τον Σεπτέμβριο εάν συνεχίσει να υπάρχει το ίδιο επίπεδο κατανάλωσης. 

Επίσης τα  ώριμα φρούτα μπορεί να καούν. Υπάρχει σίγουρα ανησυχία για την παραγωγή της βιομηχανικής ντομάτας.

«Θα δούμε μια δύσκολη κατάσταση τους επόμενους μήνες. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η βιομηχανία του ελαιολάδου βρίσκεται σε κρίση. Παρότι οι τιμές είναι πολύ ψηλά, κανείς δεν πλουτίζει από την καταστροφή ή την αλλαγή στο φυσικό περιβάλλον».

Γράφει η συντακτική ομάδα του ppellados.gr

Το άρθρο Καύσωνας και ελαιοκαλλιέργεια. Κανείς δεν πλουτίζει από την καταστροφή στο περιβάλλον. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Ο ελαιοκομικός τομέας και ιδιαίτερα εκείνος του ελαιολάδου, είναι ένας κορυφαίος με οικονομικούς όρους παράγοντας καθώς έχει την ικανότητα να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης (περισσότερες από 1.000.000 ετησίως), που αποτελούν οικονομικό μέσο διαβίωσης σε μεγάλες περιοχές  της λεκάνης της Μεσογείου και ένας από τους τομείς που είναι υπεύθυνος για τη παρεμπόδιση της εγκατάλειψης της υπαίθρου. Από την άλλη πλευρά, η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί το κυρίαρχο τοπίο σ’ αυτές τις περιοχές. Επιπλέον, ο τομέας του ελαιόλαδου αποτελεί σημαντική πηγή για τροφές που θεωρούνται υγιεινές και εκτιμάται σε όλο τον κόσμο ως αναπόσπαστο στοιχείο του Μεσογειακού τρόπου διατροφής, που από το 2013 είναι άυλη πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO και καθίσταται το σήμα κατατεθέν ορισμένων περιοχών της λεκάνης της Μεσογείου.

Η κοινοπραξία SUSTAINOLIVE αποτελεί μέρος του προγράμματος PRIMA που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αποτελείται από 22 φορείς από την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Τυνησία και το Μαρόκο και περιλαμβάνει 8 πανεπιστήμια, 4 ερευνητικά κέντρα, 9 ενώσεις ελαιοκαλλιεργητών και μια εταιρεία για τη διάδοση και την προώθηση του έργου στον ελαιοκομικό τομέα. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται ένας υψηλός βαθμός συμπληρωματικής πολλαπλής συμμετοχής και διεπιστημονικότητα με την συμμετοχή, μεταξύ άλλων, ελαιοκαλλιεργητών, γεωπόνων, οικολόγων, οικοφυσιολόγων, εντομολόγων, βοτανολόγων, μηχανικών, τοπογράφων, περιβαλλοντολόγων, βιοχημικών, κοινωνιολόγων και ιστορικών στην κοινοπραξία.

Μέσα από το πρόγραμμα SUSTAINOLIVE αναδεικνύονται τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν από την καλλιέργεια της ελιάς αλλά και οι αειφόρες τεχνολογικές λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν σε έναν ελαιώνα.

Περιβαλλοντικά προβλήματα

Αειφόρες τεχνολογικές λύσεις

Μεταξύ των στοιχείων που θα αποτελέσουν μέρος των αειφόρων τεχνολογικών λύσεων,  προσαρμοσμένες στη μεγάλη ποικιλομορφία των συνθηκών των ελαιώνων της λεκάνης της Μεσογείου, περιλαμβάνονται:

Εδαφοκάλυψη με αυτοφυή βλάστηση ή με σπορά παρέχοντας μια σειρά από συνεργιστικές δράσεις με άλλες λειτουργίες του οικοσυστήματος, βελτιώνοντας τη διήθηση και τη διαθεσιμότητα του νερού και των θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, βελτιώνοντας τη γονιμότητα και (μεταξύ άλλων) τον έμμεσο έλεγχο των φυτοπαθογόνων αποτελώντας ταυτόχρονα τροφή για τα ζώα.

Ενσωμάτωση της κτηνοτροφίας παρέχοντας αποτελεσματικό έλεγχο των ανεπιθύμητων φυτών (ζιζανίων) με χαμηλό κίνδυνο διάβρωσης, επιτρέποντας τη λίπανση χωρίς εξωτερικές εισροές και συμβάλλοντας σημαντικά στη διατήρηση της βιοποικιλότητας καθώς και του τοπίου. Επιπλέον, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα οικονομικά εναλλακτική λύση για ελαιώνες όπου εφαρμόζεται μονοκαλλιέργεια.

Κλάδεμα των δένδρων και αξιοποίηση των υποπροϊόντων κλαδέματος, καθώς ο θρυμματισμός και η ενσωμάτωση στο έδαφος των κλαδεμάτων της ελιάς προωθεί τη διατήρηση των θρεπτικών στοιχείων και παρέχει οικοτόπους για το εδαφικό μικροβιακό φορτίο, με αποτέλεσμα την αύξηση της βιοποικιλότητας. Επιπλέον, αυξάνει την οργανική ουσία του εδάφους και άλλους δείκτες γονιμότητας αυτού και συμβάλλει στη δέσμευση του άνθρακα στο έδαφος.

Οργανική λίπανση, αφού τα θετικά οφέλη της (χλωρή λίπανση, κοπριά και άλλα παραπροϊόντα των ελαιοτριβείων) αναγνωρίζονται ευρέως στη βελτίωση ορισμένων παραμέτρων του οικοσυστήματος, όπως η διατήρηση των θρεπτικών στοιχείων και η μείωση της απώλειάς τους, η μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης, η προστασία της βιοποικιλότητας και η ολοκλήρωση του κύκλου των θρεπτικών στοιχείων.

Ποικιλομορφία τοπίου. Πρακτικές που στοχεύουν στην ανάκτηση των παραδοσιακών χαρακτηριστικών του τοπίου, όπως φυτοφράκτες, περιοχές ή λωρίδες με άγρια βλάστηση, που αυξάνουν τη φυσική αξία των ελαιώνων και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση της διάβρωσης του εδάφους. Πολλά από αυτά τα μέτρα επιδοτούνται από την Κοινή ευρωπαϊκή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ, πυλώνας II).

Αειφόρος χρήση του νερού. Ο σχεδιασμός των συστημάτων ελλειμματικής άρδευσης είναι μια σταθερή στρατηγική που θα βοηθούσε στην εξοικονόμηση νερού σε περιοχές με υπεράρδευση. Επί του παρόντος, η άρδευση πολλών ελαιώνων γίνεται συνήθως χωρίς τη χρήση γεωπονικών γνώσεων, όσον αφορά τις ποσότητες και το χρόνο άρδευσης, ενώ πολλοί παραγωγοί χρησιμοποιούν περισσότερο νερό από ό, τι είναι πραγματικά απαραίτητο ή επιθυμητό. Το πρόγραμμα SUSTAINOLIVE θα προωθήσει την ορθολογική χρήση του νερού  στην άρδευση των ελαιώνων.

Πηγή: www.sustainolive.eu

Γράφει η συντακτική ομάδα του www.ppellados.gr

Το άρθρο SUSTAINOLIVE: Η σημασία της αειφόρου ελαιοκομίας στη λεκάνη της Μεσογείου εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

 Για την επίτευξη αυτού του στόχου, είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η φυσική περιβαλλοντική ρύθμιση, η βελτιστοποίηση των εισροών, η ανάπτυξη νέων συστημάτων καλλιέργειας και η χρήση τεχνολογιών προσαρμοσμένων σε αυτόν τον μετασχηματισμό. Με αυτόν τον τρόπο, ο γενικός στόχος του SUSTAINOLIVE είναι να προάγει τη βιωσιμότητα του κλάδου του ελαιολάδου μέσω της εφαρμογής και προώθησης συνόλων καινοτόμων και βιώσιμων λύσεων σε πρακτικές διαχείρισης, βασισμένες σε αγροοικολογικές έννοιες και αποτελεσματικές και ενεργές ανταλλαγές, γνώση των κύριων παραγόντων στον κλάδο.

Για την επίτευξη αυτού του γενικού στόχου έχουν καθοριστεί οι ακόλουθοι ειδικοί στόχοι:

·         Ενσωμάτωση οικολογικής, εδαφικής και κοινωνικοοικονομικής γνώσης για τον σχεδιασμό και την αξιολογήση βιώσιμων στρατηγικών και μεθόδων στην ελαιοκαλλιέργεια με βάση αγροοικολογικές έννοιες

·         Παροχή συστάσεων διαχείρισης για τη βελτίωση της διατήρησης του εδάφους και της αποτελεσματικής χρήσης του νερού

·         Καθοδήγηση και διευκόλυνση μιας πιο βιώσιμης χρήσης της γης και του τοπίου μέσω της προώθησης της διαφοροποίησης του αγροοικοσυστήματος της ελιάς

·         Προώθηση της εφαρμογής βιώσιμων γεωργικών συστημάτων που είναι οικονομικά και τεχνικά βιώσιμα

·         Προώθηση και ανάπτυξη της βιώσιμης χρήσης ειδών που αποτελούν μέρος υποεκμεταλλεύσιμων ποωδών καλύψεων που είναι τα πλέον κατάλληλα για μεσογειακές συνθήκες

Γράφει η συντακτική ομάδα του ppellados.gr

Το άρθρο SustainOlive: Βιώσιμες λύσεις για την ελαιοκομία εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Ας δούμε τους πανέμορφους παραδοσιακούς ελαιώνες της νότιας Μεσσηνίας και της Απουλίας στην Ιταλία. Ας συγκρίνουμε στη συνέχεια τους ελαιώνες υπερπυκνής φύτευσης της Ισπανίας και της Πορτογαλίας με τους δικούς μας.
Τα αποτελέσματα θα είναι εντυπωσιακά από κάθε άποψη.
Ένα ουδέτερο αποστειρωμένο περιβάλλον με ελάχιστη έως μηδενική συμμετοχή οργανικής ουσίας στο έδαφος. Μεγάλες νεροφαγές κοινώς η επιστημονικά υψηλή διαβρωσιμότητα με στερεομεταφορά δεκάδων και εκατοντάδων τόνων ανά εκτάριο. Σε αντίθεση ο παραδοσιακός περιβαλλοντικός ελαιώνας με πλούσια χλωρίδα και ελεύθερη διακίνηση της πανίδας, με πράσινα σημεία εντός και πλεόνασμα οργανικού φορτίου στο έδαφος. Καλό αερισμό με διαφοροποίηση από συγκαλλιέργεια πολλές φορές.
Ένα θαύμα της φύσης με υψηλή παραγωγικότητα για τα εκατοντάδες χρόνια..
Βεβαίως οι γρήγορες τεχνικές της μηχανικής καλλιέργειας και συγκομιδής έχουν καλύτερη οικονομική απόδοση.
Το μειονέκτημα όμως είναι ότι έχουν ημερομηνία λήξης.
Και το χειρότερο δημιουργούν ενίοτε σοβαρά προβλήματα.

Ύστερα από όλα αυτά το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Sustain Olive, θεωρείται κορυφαίο στην εξέλιξη της βιώσιμης ελαιοκαλλιέργειας.
Το σημαντικότερο είναι η εξοικονόμηση φυσικών πόρων. Νερό, ενέργεια, διατήρηση των πλουσίων εδαφών, εμπλουτισμός και διατήρηση χλωρίδας και πανίδας, και τόσα άλλα.
Το σημαντικότερο όμως όλων είναι το φυσικό περιβάλλον που δημιουργεί και είναι ιδιαίτερα φιλικό και προσβάσιμο στον ίδιο το σύγχρονο άνθρωπο.

Το άρθρο Πώς συνδέονται η αειφορία με τις βέλτιστες πρακτικές κομποστοποίησης. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.