Στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, ο ίδιος ο Περιφερειάρχης αποδέχεται έναν σχεδιασμό που αντί να μειώνει τα απορρίμματα, τα μετατρέπει σε καύσιμη ύλη. Ακόμη πιο επισφαλής και ασύμβατη επιστημονικά, είναι η στάση του Δημάρχου Καλαμάτας, που με την “υπογραφή” του στο Ευρωπαϊκό Κλιματικό Συμβόλαιο, δεσμεύτηκε ότι η πόλη θα είναι μία από τις 100 κλιματικά ουδέτερες της Ευρώπης έως το 2030. Και σήμερα, μην αντιδρώντας τον σχεδιασμό καύσης, ανατρέπει αυτόν τον στόχο, όχι μόνο για την Καλαμάτα αλλά και για τη θέση της σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, μια και εκπομπές αερίων ρύπων και συγκεκριμένα CO₂ δεν επιτρέπονται.

Η καύση RDF/SRF σημαίνει εκπομπές CO₂, οι οποίες ακυρώνουν κάθε κλιματική δέσμευση. Σημαίνει ότι αντί να περιορίσουμε τα απορρίμματα με πρόληψη και ανακύκλωση, θα εξασφαλίζουμε πάντα αρκετά για να «ταΐζουμε» τους κλιβάνους και τους εργολάβους. Και βέβαια, σημαίνει πολυετείς συμβάσεις με υψηλό κόστος για τους δήμους και τελικά, για τους πολίτες.

Η Ευρωπαϊκή ιεράρχηση αποβλήτων είναι πολύ σαφής. Πρώτα η πρόληψη, μετά η επαναχρησιμοποίηση, έπειτα η ανακύκλωση. Η καύση βρίσκεται χαμηλότερα, σχεδόν στον πάτο. Όποιος τη βαφτίζει «καθαρή λύση», παραπλανά.      

Απέναντι σε αυτή την ανατροπή, η απάντηση είναι ξεκάθαρη.  Υποχρεωτική διαλογή στην πηγή, με χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, ανακυκλώσιμων και ειδικών ρευμάτων.

Στη συνέχεια, το υπόλειμμα, μετά από ανάκτηση υλικών, να καταλήγει μόνο σε ΧΥΤΥ, αδρανοποιημένο και ασφαλές ή σε χρήση χώρων πλήρωσης που απαιτούν εξομάλυνση του αναγλύφου. Ακολουθεί η θέσπιση δεσμευτικών στόχων, τουλάχιστον 65% ανακύκλωση και κομποστοποίηση έως το 2030.

Τέλος, στην κλιματική αλλαγή που ξοδεύονται εκατομμύρια ευρώ δεν είναι δυνατόν να θερμαίνουμε το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον του τόπου μας και ειδικά της ευρύτερης περιοχής του λεκανοπεδίου της Τρίπολης μετά και την γνώση που αποκτήσαμε από τη λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων στην Μεγαλόπολη.

Αυτή πρέπει να είναι η πραγματική περιβαλλοντική πολιτική του 21ου αιώνα. Όχι νέες «πυρές» μεταμφιεσμένες σε εργοστάσια «ενεργειακής αξιοποίησης». Η Πελοπόννησος δεν πρέπει να γίνει ο καυστήρας της χώρας.  

Μιχάλης Αντωνόπουλος

Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος

Το άρθρο Η καύση απορριμμάτων στην Τρίπολη ακυρώνει το Κλιματικό Συμβόλαιο της Καλαμάτας, των 100 Ευρωπαϊκών πόλεων για το 2030. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Στις περιοχές που θα κινδυνεύσουν σε περίπτωση ακραίων βροχοπτώσεων είναι η Καλαμάτα, σύμφωνα με το διευθυντή του Εργαστηρίου Μελέτης και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών στο ΕΚΠΑ, δρα Χαράλαμπο Κράνη, ο οποίος σε μια μεγάλη συνέντευξη στο «News247.gr» εξηγεί τι συμβαίνει στην Ελλάδα και αν υπάρχει… σωσμός.

Με αφορμή τις δηλώσεις του κ. Κράνη, ο γεωλόγος – γεωτεχνικός Περιβάλλοντος, Μιχάλης Αντωνόπουλος, μιλώντας στο «Θάρρος» χαρακτηρίζει την Καλαμάτα ευάλωτη σε πλημμύρες, βρίσκει ομοιότητες με την πόλη Βαλένθια στην Ισπανία και τονίζει πως από τις φονικές πλημύρες του 2016 τίποτα από ό,τι συνετέλεσε σε αυτή την καταστροφή δεν έχει διορθωθεί.

Όπως λέμε Νέδοντας…
Στη συνέντευξή του ο κ. Κράνης αναφέρεται εκτενώς στην περίπτωση της Αθήνας και ειδικά στον Κηφισό, τονίζοντας ότι το κύριο πρόβλημα που υπάρχει στο ποτάμι της Αθήνας -και σε όποιο άλλο ποτάμι έχουμε «θάψει» σε αυτήν τη χώρα, σε αστικές περιοχές, όπως λέει χαρακτηριστικά- είναι ότι δε διατηρήθηκε η ζώνη υπερχείλισης.

Ο δρ. Κράνης εξηγεί απλά και κατανοητά το δεδομένο που «δένει» τα χέρια αυτών που αναζητούν λύσεις. «Ένα ποτάμι έχει μία φυσική λεκάνη, έχει μία φυσική κοίτη απορροής. Αυτή η φυσική κοίτη απορροής τι είναι ουσιαστικά; Είναι ο αγωγός μεταφοράς όχι μόνο νερού, αλλά και φερτών υλών: στη “φυσική” του κατάσταση, το ποτάμι μεταφέρει ίζημα, αλλά στις περιπτώσεις των ρεμάτων μας (που δυστυχώς είναι πολλές) παρασύρονται και μεταφέρονται υλικά που έχουμε παράνομα απορρίψει είτε στις όχθες ή ακόμα και μέσα στην κοίτη (μπάζα, σκουπίδια…).

Το ποτάμι έχει μια συγκεκριμένη δυνατότητα παροχής, όπως ένας σωλήνας -μεταφέρει κάτι, κάποιο υλικό. Από τη στιγμή που εγώ θα αλλοιώσω τα χαρακτηριστικά αυτής της κοίτης του, επηρεάζω αυτήν τη δυνατότητα.

Πώς την έχω αλλοιώσει; Πρώτον, έχω τσιμεντώσει τις κοίτες. Από τη στιγμή που θα τσιμεντώσω πλήρως την κοίτη ενός ποταμού, μειώνω τη δυνατότητα κατείσδυσης -κάποια ποσότητα νερού κατεισδύει, δηλαδή μπαίνει στο έδαφος. Επιπλέον, αυξάνω την ταχύτητα ροής του νερού, άρα και τη δυνατότητά του να διαβρώσει, με αποτέλεσμα συχνά να παρατηρούνται αστοχίες στα πρανή, ακόμα και αν αυτά έχουν επενδυθεί.

Οι φυσικές κοίτες σπανιότατα είναι ευθύγραμμες. Ακολουθούν μία πορεία κυματοειδή και η ταχύτητα ροής του ποταμού ρυθμίζεται με φυσικό τρόπο. Έχουμε, δηλαδή, σημεία που το ποτάμι ρέει πιο ήπια όπως μεταφέρει το νερό του και τα υλικά του.

Επίσης, κάθε μεγάλο ποτάμι σε συνθήκη πλημμυρικής παροχής έχει τη δυνατότητα να ξεχειλίσει -όλα τα ποτάμια ξεχειλίζουν. Τι συμβαίνει σε αυτήν την περίπτωση; Υπάρχει μια ζώνη εκατέρωθεν του ποταμού, που είναι η ζώνη υπερχείλισης. Το πλάτος αυτής της ζώνης εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του ποταμού (μπορεί να είναι και αρκετές εκατοντάδες μέτρα σε μεγάλα ρέματα) και οφείλουμε να την έχουμε ελεύθερη», σημειώνει ο καθηγητής.

Και η Καλαμάτα
Όπως λέει ο δρ, Κράνης, αντιμετωπίζουμε κι ένα ακόμα πρόβλημα: «Έχουμε μεγάλα θέματα στις αστικές περιοχές με την οριοθέτηση ρεμάτων. Η οριοθέτηση ενός ρέματος που έχει πάρα πολλές παραμέτρους, είναι ένα πράγμα που γίνεται δύσκολα, δύσκαμπτα και απαιτεί πολύ χρόνο».

«Το θέμα είναι να προστατεύσουμε περιοχές που είναι υπό ανάπτυξη, που δομούνται για λόγους κατοικίας ή άλλους, ώστε να τις σώσουμε. Εμείς όμως, συνεχίζουμε να επεκτεινόμαστε χωρίς σχετικές προφυλάξεις» σημειώνει ο ειδικός.

«Γνωρίζω ότι υπάρχει μια κίνηση από το αρμόδιο υπουργείο προς αυτήν την κατεύθυνση, αλλά δεν ξέρω σε ποιο βαθμό έχει ωριμάσει αυτή η κατάσταση και πώς μπορούν να υλοποιηθούν, δεδομένου του πλέγματος όλων αυτών των διαδικασιών (νομοθετικό, κατασκευαστικό κ.λπ.). Είναι πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα. Τουλάχιστον ας σώσουμε ό,τι δεν έχει καταστραφεί ακόμα».

Μάλιστα, ο κ. Κράνης υπογραμμίζει ότι έχουμε αλλοιώσει τραγικά το περιβάλλον, ενώ επικεντρώνεται στα ποτάμια που διατρέχουν πόλεις όπως ο Κηφισός, καθώς επηρεάζουν έμμεσα ή άμεσα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού. Γι’ αυτό, όπως λέει, την ίδια ώρα, αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετωπίζουν η Πάτρα, η Καλαμάτα και η Κόρινθος –και να μην ξεχνάμε τις πόλεις της Θεσσαλίας που επλήγησαν από πρόσφατα πλημμυρικά φαινόμενα.

Τι γίνεται τώρα
Ο δρ Κράνης ισχυρίζεται ότι «μια πρακτική λύση θα ήταν να κάνουμε καινούργιες μελέτες, για τη λεκάνη απορροής των ποταμών που έχουμε τσιμεντώσει. Να δούμε αν μπορούμε να απελευθερώσουμε κάποια ρέματα.

Πέραν των κτηρίων που υπάρχουν στα όρια των ρεμάτων, σε διάφορες περιοχές υπάρχουν σπίτια κυριολεκτικά μέσα στην κοίτη του ποταμού. Αυτά δε θα έπρεπε καν να υπάρχουν. Η ελληνική Πολιτεία, ωστόσο, διαχρονικά τα κράτησε, τα νομιμοποίησε και έτσι τώρα οι ιδιοκτήτες μπορούν να πουν ότι δεν γκρεμίζουν κάτι που είναι νόμιμο εδώ και 50 χρόνια».

Το δεδομένο, ωστόσο, είναι ότι «τον τελευταίο καιρό ζούμε συνεχώς ακραία φαινόμενα, που πολλές φορές είναι και απρόβλεπτα. Είδατε τι έγινε στη Βαλένθια. Μιλάμε για φαινόμενα περιοδικότητας 50, 100 ή 500 χρόνων, αλλά αυτό είναι μια απλή στατιστική. Τα “ξερά” νούμερα δε μας λένε συνήθως πολλά πράγματα, ειδικά την εποχή των έντονων κλιματικών φαινομένων που εκδηλώνονται άτακτα. Ωστόσο, εάν μιλάμε για έργα που μπορούν να καλύψουν και να αντιμετωπίσουν στατιστικά φαινόμενα 500 χρόνων, αναφερόμαστε σε φαραωνικά έργα από ένα σημείο κι έπειτα, τα οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθούν, για τεχνικούς, οικονομικούς, αλλά και νομικούς περιορισμούς.

Πιθανότατα, λοιπόν, θα πρέπει να γίνουν βιώσιμες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις μικρότερης κλίμακας, που θα έχουν να κάνουν με άλλα πράγματα, όπως η απελευθέρωση κάποιων κλάδων ώστε να ρέουν ελεύθερα, η βελτίωση της απορροής των ομβρίων, μέσα από κατάλληλα υδραυλικά έργα. Σε κάθε περίπτωση είναι ένα σύνθετο πλέγμα, ειδικά σε δομημένα περιβάλλοντα.

Εκτιμώ ότι τα πολύ έντονα δομημένα περιβάλλοντα, όπως η Αθήνα, είναι σε μεγάλο βαθμό καταδικασμένα. Θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε νομικά ζητήματα, νομοτεχνικά, οικονομικά, τεχνικά, ιδιοκτησιακά κ.ά., τη στιγμή που αν πάμε να κάνουμε διαπλάτυνση δρόμου και “πέσουμε” σε αυθαίρετο, χρειάζονται δέκα χρόνια για να το απαλλοτριώσουμε.

Μπορούμε έτσι να περισώσουμε ό,τι μπορούμε και σταδιακά να κάνουμε μικρά έργα στον αστικό ιστό, που θα αποτελέσουν μια μικρή ανακουφιστική δικλείδα. Οπωσδήποτε θα πρέπει να προχωρήσουμε και σε μεγαλύτερες παρεμβάσεις, αλλά για εμένα αυτό είναι το πολύ μεγάλο στοίχημα, που πολύ φοβάμαι ότι δεν μπορεί να κερδηθεί εύκολα», καταλήγει ο κ. Κράνης.

Δεν έχει γίνει τίποτα από το 2016
Αναφερόμενος στο ζήτημα της Καλαμάτας ο γεωτεχνικός Περιβάλλοντος, Μιχάλης Αντωνόπουλος, τονίζει ότι η πόλη μας είναι ευάλωτη σε πλημμύρες και, δυστυχώς, το παρελθόν το έχει αποδείξει, ενώ και η γεωμορφολογία της ενισχύει τον εν λόγω ισχυρισμό. «Κι αν παρατηρήσουμε τη Βαλένθια, θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε πολλά κοινά στοιχεία με τη μορφολογία της Καλαμάτας, ενώ και οι δύο έχουν ένα μεγάλο ποτάμι που διασχίζει την πόλη», προσθέτει.

Επίσης, παρατηρεί ότι η Καλαμάτα είναι από τις πόλεις που έχει το μεγαλύτερο ποσοστό της δομημένης έκτασής της σε χαρακτηρισμένη ζώνη δυνητικού κινδύνου πλημμύρας. «Και μάλιστα, αυτές οι ζώνες έχουν καθορισθεί για πλημμυρικά μοντέλα πολύ μικρότερα από αυτά που είδαμε στη Βαλένθια ή στη Θεσσαλία. Η Καλαμάτα έχει υστέρηση σε έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και το κυρίαρχο, το μεγάλο αντιπλημμυρικό έργο, δεν έχει γίνει ακόμα. Και δυστυχώς, σε ό,τι δημιούργησε πρόβλημα στις πλημμύρες του 2016, δεν έχει γίνει κάτι για να αρθεί αυτή η επικινδυνότητα»,  υπογραμμίζει ο κ. Αντωνόπουλος.

Της Βίκυς Βετουλάκη

Πηγή: www.tharrosnews.gr

Το άρθρο Η Καλαμάτα στις περιοχές που κινδυνεύουν αν βρέξει ακραία εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Πολλά έχουν αλλάξει σε πολύ μικρό διάστημα. Οι αλλαγές στο ανθρωπογενές και φυσικό περιβάλλον είναι ταχύτατες αλλά παράλληλα ακραίες και επαναλαμβανόμενες όλο και συχνότερα.
Η μικροκλιματική αλλαγή είναι ένα τεχνητό μετεωρολογικό φαινόμενο που περιγράφεται για πρώτη φορά.
Αναφέρεται σε αλλαγές που προκαλούνται από συστοιχίες ανεμογεννητριών, γιγαντιαίων διαστάσεων που αναπτύσσονται σε χαμηλού ύψους ορεινούς όγκους πλησίον παραθαλάσσιων περιοχών.
 Ομάδα δηλαδή αιολικών πάρκων σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, αλληλεπιδρούν η συνεργάζονται τρόπο τινά, με αποτέλεσμα τη σημαντικά αισθητή μεταβολή του μικροκλίματος.
Αυτές οι αλλαγές έχουν αλυσιδωτές περιβαλλοντικές επιπτώσεις με απόληξη τον ίδιο τον άνθρωπο, που κατοικεί στη ζώνη ευρύτερης επιρροής των δραστηριοτήτων αυτών.
Συγκεκριμένα η προτεινόμενη ζώνη εγκατάστασης, αιολικών πάρκων στα ορεινά της δυτικής Μάνης, σε ευρέως γνωστή με ισχυρή βιοποικιλότητα, ζώνη Νατουρα, δημιουργούν σοβαρότατα προβλήματα ανθεκτικότητας των φυσικών περιβαλλοντικών δομών.
Ο λόγος λοιπόν της υψηλής επικινδυνότητας υποβάθμισης, δεν αξιολογείται στην υπό διαβούλευση ΜΠΕ του έργου.
Δεν γίνεται αναφορά στο σύνολο των αιολικών πάρκων ως τεχνητό ενεργειακό κέντρο που διαφοροποιεί της μικροκλιματικες συνθήκες, όχι μεμονωμένα, αλλά συνολικά με αλληλεπιδράσεις και συνδυαστικά, λόγω της γειτνίασης του ενός αιολικού πάρκου με το άλλο.
Αυτό συνιστά μια μεγάλη υποτίμηση της αθροιστικης μεταβολής των περιβαλλοντικών δεικτών και παραμέτρων κλιματικής προσαρμογής.
Υποτιμήθηκε συνεπώς το σύνολο των επιπτώσεων που χαρακτηρίζουν αντίστοιχα έργα και δραστηριότητες.
Βεβαίως το γεγονός έχει ιδιαίτερη σημασία γιατι δυστυχώς θα φέρει μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στην βιοποικιλότητα της ζώνης Νατουρα 2000. 
Παράλληλα θα προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στη δίαιτα των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα τροποποιημένο υδατικό σύστημα, πολύ περισσότερο υποβαθμισμένο σε σύγκριση και με αυτό των καμένων δασών.
Τα τεχνικά έργα και η λειτουργία των γιγαντιαίων ανεμογεννητριών που λειτουργούν στην ουσία ως υδατοανεμοφρακτες σε μεγάλη επιφανειακή έκταση θα αλλοιώσουν σημαντικά την γεωμορφολογία του εδάφους σε κρίσιμο χώρο ανάπτυξης της χλωρίδας και της πανίδας.
 Η υγρασία του εδάφους κατάντη της κίνησης του ανέμου, θα εξαντληθεί ταχύτερα και οι ζώνες αυτές θα γίνουν ευάλωτες σε περισσότερες αναφλέξεις.
Η θερμοκρασία θα ανέλθει σημαντικά σε μεγαλύτερο ποσοστό, σχεδόν τριπλάσιο της κλιματικής αλλαγής.
Η περίφημη ζώνη Νατουρα της δυτικής Μάνης θα αποτελεί παρελθόν και θα αναφέρεται μόνο στην βιβλιογραφία.  
Αν ποτέ απομακρυνθούν οι κατασκευές, η διάβρωση και αποσάθρωση του εδάφους θα είναι τόσο μεγάλη και βαθιά που δεν θα μπορεί να υποστηρίξει κανενός είδους χλωρίδας.
Ακόμα και αν μεταφέρουν τα φορητά μεταλλικά μέρη των κατασκευών, δεν θα είναι ποτέ εφικτό να εξομαλυνθούν οι επιπτώσεις από την ισχυρή σκυροδέτηση του μητρικού πετρώματος στήριξης.  Που σημαίνει ότι τα φυσικά ύδατα δεν θα μπορέσουν ποτέ να κατεισδυσουν και να εμπλουτίσουν το υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
Η απουσία βιώσιμου υδροφόρου και η μερική υποβάθμιση του, θα έχει ως αποτέλεσμα την στείρευση πηγών, αλλά και την πρόκληση εντονότερων πλημμυρικών φαινομένων.
Συνεπώς αν θα μπορούσαν οι θετικές επιπτώσεις να αντισταθμίσουν όλα τα παραπάνω που περιληπτικά αναφέρονται, θα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον να το γνωρίζουν οι κάτοικοι των γύρω παραδοσιακών και τουριστικών οικισμών ανατολικής και δυτικής Μάνης. Σημειωτέον ότι μετά την εγκατάσταση και λειτουργία όλων των αιολικών πάρκων θα αλλάξουν οι χρήσεις γης σε τεράστιες εκτάσεις, αφού είναι δεδομένο ότι θα έχει δημιουργηθεί ένα τροποποιημένο υδατικό ισοζύγιο που δεν θα μπορεί να υποστηρίξει της σημερινές χρήσεις γης συμπεριλαμβανομένης και της ήπιας αγροτουριστικης ανάπτυξης.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που δεν έχει ερευνήσει επιστημονικά το φαινόμενο ταχύτατης ανάπτυξης αιολικών πάρκων σε τόσο μεγάλο βαθμό.  Οι ΜΠΕ και οι μελέτες ΕΟΑ δηλαδή περιβαλλοντικές και οικολογικής αξιολόγησης από ιδιώτες που ζητούν την εκμετάλλευση, δεν αποτελούν ασφαλή επιστημονική προσέγγιση στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Φορείς και διακεκριμένοι επιστήμονες καταθέτουν όλο και πιο συχνά διαφορετικές επιστημονικές τεκμηριώσεις.
Ας τους προσέξουμε. Η φύση έχει και αυτή τα όρια της, που κατά γενική ομολογία τα έχουμε ήδη ξεπεράσει.

Το άρθρο Τα αιολικά της Μάνης αλλάζουν το μικροκλίμα. Χιλιάδες στρέμματα θα αλλάξουν χρήσεις γης. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Αντιπλημμυρικά έργα: “Αποκλειστικά επιστημονικά και όχι πολιτικά τα κριτήρια για να γνωμοδοτήσουμε ως Δημοτικό Συμβούλιο για το μέλλον της πόλης μας”

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής έχουν ήδη επηρεάσει ολόκληρο τον πλανήτη, καθώς βρισκόμαστε όλο και πιο συχνά αντιμέτωποι με ακραίες καιρικές συνθήκες όπως η ξηρασία, η υπερβολική ζέστη, οι δυνατές βροχές, οι πλημμύρες και οι κατολισθήσεις. Άλλες συνέπειες της ραγδαίας κλιματικής αλλαγής είναι η αύξηση της στάθμης της θάλασσας, η μείωση των υδατικών αποθεμάτων στην ξηρά, η οξύνιση των θαλασσών και η απώλεια βιοποικιλότητας. Προκειμένου να περιοριστεί η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου – όριο που η Διακυβερνητική Επιτροπή για την κλιματική αλλαγή κρίνει ως ασφαλές – κρίνεται αναγκαία η επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως τα μέσα του 21ου αιώνα.

“Στους στόχους αυτούς για τον δήμο Καλαμάτας, έχει προταθεί η αξιοποίηση των μεγάλων απορροών του Ταϋγέτου αλλά και των σημαντικών πηγών του Πηδήματος και του Αγίου Φλώρου, που δίνουν την ευκαιρία για τη δημιουργία φραγμάτων, τεχνητών λιμνών και υδάτινων πάρκων”.

Η κατανάλωση ενέργειας για ύδρευση, θα γίνεται με μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, λόγω της υδροκίνησης καθώς και της συγκράτησης των υδάτων που ενισχύουν αειφόρα το φυσικό περιβάλλον χωρίς τις εκπομπές ρύπων. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας και η ενίσχυση των δασικών εκτάσεων απορροφούν εκατοντάδες τόνους διοξειδίου του άνθρακα. Γεγονός που σταθεροποιεί η καθυστερεί σημαντικά την αύξηση της θερμοκρασίας στην ευρύτερη περιοχή. Όσον αναφορά τα ύδατα είναι σημαντικό να επισημάνουμε προτάσεις για την πλήρη αξιοποίηση και εκμετάλλευση τους μέσω της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης. Επίσης όπως αναφέραμε με συνεχείς παρεμβάσεις θα πρέπει τα πλεονάζοντα ύδατα της πλημμυρικής παροχής να μένουν σε λεκάνες ανάσχεσης η φράγματα και λιμενοδεξαμενές προκείμενου να κάνουμε αποθήκευση και τεχνητό εμπλουτισμό και να καθυστερούν να φτάσουν στην θάλασσα.
Η επάρκεια του Νέδοντα και κατ’ επέκταση η επάρκεια της περιβαλλοντικής μελέτης των αντιπλημμυρικών έργων είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό θέμα για το δήμο Καλαμάτας.

“Οι μελέτες αυτού του αντικειμένου απαιτούν διερεύνηση σε βάθος και εξειδικευμένα κριτήρια και μοντέλα προσομοίωσης. Κρίνονται αποκλειστικά από επιστημονικά και όχι πολιτικά κριτήρια για να γνωμοδοτήσουμε με ασφάλεια ως ΔΣ για το μέλλον της πόλης μας”.

Η σημαντικότερη παράμετρος στην ΜΠΕ που θα έπρεπε να εξεταστεί είναι η απώλεια υδατικών αποθεμάτων στο υπέδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα της πεδινής ζώνης της Καλαμάτας και της λεκάνης του Νέδοντα, λόγω ταχείας μεταφοράς του νερού στη θάλασσα. Αποτέλεσμα είναι το έλλειμμα αυτό σε μια ήδη υποβαθμισμένη ζώνη που είναι στο κόκκινο λόγω έλλειψης νερού να μετατραπεί σε μείζον περιβαλλοντικό ζήτημα από την εισχώρηση του θαλάσσιου νερού στο υπέδαφος της Καλαμάτας, προκειμένου να ισορροπήσει την αλλαγή που θα επιφέρει το άνοιγμα και η διεύρυνση του Νέδοντα.

Όλα αυτά θα έχουν άμεσες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής, με αύξηση της αλατότητας, ταπείνωση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα, μείωση και υποβάθμιση της αγροτικής παραγωγής, αλάτωση των εδαφών, αλλαγή σε χλωρίδα και πανίδα, ερημοποίηση και πολλά άλλα.

“Προφανώς θα πρέπει να προταθεί η λύση που έχει εξετάσει ήδη η δημοτική αρχή με την εισήγηση για την κατασκευή φράγματος στην περιοχή της Αρτεμισίας, όπως προσδιορίζεται στην αναγνωριστική υδρογεωλογική έκθεση που κατατέθηκε για την εξομάλυνση των επιπτώσεων και έγινε αποδεκτή με ενδιαφέρον ως εναλλακτική πρόταση από τον κύριο Καρνέση υπεύθυνο του φορέα υλοποίησης του έργου από το ΥΠΕΚΑ”.

Ο ίδιος μου ζήτησε να του αποστείλουμε την σχετική υδρογεωλογική έκθεση που προτείναμε στη συνάντηση που έγινε πριν ένα χρόνο στο δημαρχείο με αντικείμενο την ΜΠΕ, και την αποδοχή της πρότασης με τη σύμφωνη γνώμη των παρατάξεων του δημοτικού συμβουλίου.

Στην υδρογεωλογική έκθεση προσδιορίζεται με μεγάλη σαφήνεια ότι ένα ποσοστό της τάξης του 20% του συνολικού όγκου των νερών της πλημμυρικής παροχής είναι αυτό που δεν επαρκεί να διέλθει από τη σημερινή διατομή του χειμάρρου”.

Αν λοιπόν αυτή τη ποσότητα, την κρατήσουμε και την αποθηκεύσουμε με ένα μικρό φράγμα στην περιοχή Αρτεμισίας που διέρχεται και ο κύριος όγκος των υδάτων της λεκάνης απορροής, δεν θα δημιουργηθεί το παραμικρό πρόβλημα πλημμύρας. Επιπροσθέτως θα έχουμε πολλές θετικές επιπτώσεις και ελάχιστες ίσως και μηδενικές αρνητικές. Δηλαδή τεχνητό εμπλουτισμό των υδροφόρων στρωμάτων, λεκάνη κατάκλισης για αναψυχή και δραστηριότητες περιβάλλοντος, ποσότητες για άρδευση και ύδρευση ακόμα και της Καλαμάτας με φυσική ροή. Δυνατότητα παραγωγής ενέργειας και πολλά άλλα.

Με δυσκολία θα βρούμε μη αναστρέψιμες αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε ένα τόσο σημαντικό αναπτυξιακό έργο για τον Ταΰγετο και το δήμο Καλαμάτας.
Ακόμα και αρνητικές επιπτώσεις που σχετίζονται με οικονομικά μεγέθη και κριτήρια κατασκευής και λειτουργίας του υδραυλικού έργου κατασκευής ταμιευτήρα εμπλουτισμού – άρδευσης – ύδρευσης.

“Συνεπώς η πρόταση κατασκευής του φράγματος ανοίγει το δρόμο για την διάσωση της Καλαμάτας και την απαλλαγή της από το φόβο της πλημμύρας”.

Επίσης τα άλλα γειτονικά υδατορέματα θα μπορούν να διευθετηθούν ανάλογα, μέσα από την υφιστάμενη κοίτη του χειμάρρου, όταν δεν μπορούν να εκφορτιστούν από τη δική τους που είναι ήδη διευθετημένη και διέρχονται από τον αστικό ιστό.
Η αναπτυξιακή προοπτική του τόπου μας προχωρά μέσα από σύγχρονα έργα υποδομής που προσαρμόζονται στις απαιτήσεις της κλιματικής αλλαγής και της ενεργειακής και επισιτιστικής κρίσης που απειλεί το σημερινό άνθρωπο.

Το άρθρο Η πρόταση κατασκευής φράγματος ανοίγει το δρόμο για τη διάσωση της Καλαμάτας και την απαλλαγή της από το φόβο της πλημμύρας εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Η Καλαμάτα είναι βεβαίως μια από τις γρηγορότερα εξελισσόμενες σύγχρονες πόλεις με έμφαση στους συγκοινωνιακούς κόμβους, το λιμάνι, το αεροδρόμιο, το υδατοδρόμιο, τους αυτοκινητόδρομους και τις υποδομές για οχήματα σταθερής τροχιάς.

Υπάρχει όμως και έντονος προβληματισμός για θέσεις στάθμευσης, ανυπαρξία χώρων, στενοί δρόμοι και σοκάκια, κυκλοφοριακή συμφόρηση και δυσκολία μετακίνησης σε συνδυασμό με υψηλή επικινδυνότητα στο οδικό δίκτυο.  

Μια νέα συγκοινωνιακή μελέτη δύσκολα θα έφερνε οριστικές λύσεις και καθαρά περιβαλλοντικά αποτελέσματα. 

Ο στόχος σήμερα είναι μονόδρομος. Αφήνουμε το αυτοκίνητο και χρησιμοποιούμε μέσα μαζικής μεταφοράς με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και μηδενικούς ρύπους.

Στην κατεύθυνση αυτή προτάθηκε πρόσφατα στο ΔΣ του Δήμου Καλαμάτας η εκπόνηση περιβαλλοντικής προμελέτης προέγκρισης χωροθέτησης ενός τέτοιου μέσου και δραστηριότητας.

Η μελέτη θα περιλαμβάνει τον αρχικό σχεδιασμό στην υφιστάμενη γραμμή του ΟΣΕ από αεροδρόμιο έως υδατοδρόμιο, και σε δεύτερη φάση την επέκταση της γραμμής στον άξονα της Ναυαρίνου μέχρι το ξενοδοχείο Φιλοξένια και προς βορρά μέχρι την κεντρική αγορά, στη θέση του νότιου πάρκινγκ, στην καρδιά δηλαδή της πόλης. Από εκεί πας παντού με αφετηρία τον σταθμό των ΚΤΕΛ. 

Τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι σε μέγεθος μικρών λεωφορείων και ηλεκτρικά με επαναφορτιζόμενες μπαταρίες όπως ακριβώς τα σύγχρονα ηλεκτρικά οχήματα. Η παροχή θα είναι από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ο φορέας διαχείρισης των γραμμών θα είναι το Αστικό ΚΤΕΛ Καλαμάτας στα πρότυπα των γραμμών εκμετάλλευσης των αστικών λεωφορείων σήμερα.  Ενδέχεται να συμμετέχουν και άλλοι φορείς. 

Ήδη η σημερινή διοίκηση κατόπιν συζητήσεων έχει ενδιαφερθεί για μια τέτοια νέα προοπτική, εκφράζοντας το ενδιαφέρον της.

Το ίδιο ανέφερε στο πρόσφατο ΔΣ ο δήμαρχος Καλαμάτας κύριος Βασιλόπουλος κατόπιν της πρότασης που κατατέθηκε από τον ανεξάρτητο δημοτικό σύμβουλο και Γεωτεχνικό περιβάλλοντος κ. Μιχάλη Αντωνόπουλο.

Σε κάθε περίπτωση η λειτουργία μια τέτοιας γραμμής ενός ιδιαίτερα φιλικού μέσου μεταφοράς είναι απόλυτα εφικτή και ιδανική για μια πόλη σαν την Καλαμάτα. 

Θα λύσει πολλαπλά συγκοινωνιακά ζητήματα. Θα τύχει άμεσης εκμετάλλευσης από το αστικό ΚΤΕΛ και αποδοχής από το σύνολο των δημοτών αλλά και των δημοτικών παρατάξεων.

Η χρηματοδότηση είναι δεδομένη απο το ταμείο ανάκαμψης για την επέκταση των γραμμών. Όσο αναφορά τις αρχικές δαπάνες λειτουργίας και αναβάθμισης του υφιστάμενου δικτύου του ΟΣΕ, θα καλυφθούν από τους πόρους της κλιματικά ουδέτερης πόλης και επιχορήγησης του δήμου για την λειτουργία των νέων γραμμών του αστικού ΚΤΕΛ. 

Η μεγαλύτερη συνεπώς πρόκληση για την Καλαμάτα του 2030.

Γράφει η συντακτική ομάδα του ppellados.gr

Το άρθρο Νέες προοπτικές για την λειτουργία τραμ στην Καλαμάτα εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Με μελλοντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ολοκληρώνεται η κατασκευή του Ανοιχτού θεάτρου Καλαμάτας προϋπολογισμού 1.270.000 ευρώ, χωρίς το ΦΠΑ αποτελώντας ένα δύσκολο έργο που ξεκίνησε με πολλά προβλήματα μελετητικά που είχε σαν αποτέλεσμα τον επαναπροσδιορισμό του όσον αναφορά τουλάχιστον το ζήτημα της κατασκευής των κερκίδων χωρητικότητας 2.000 θέσεων ατόμων.  

Παρατηρώντας όλη την εξέλιξη του έργου από την ημερομηνία της πρώτης ανάθεσης μέχρι και σήμερα, διαπιστώνουμε ότι και με την νέα εργολαβία εξαιρέθηκε η γεωτεχνική έρευνα – εδαφοτεχνική μελέτη η όποια ρητά προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία για χώρους συνάθροισης κοινού.

Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα προς τους αποδέκτες της επιστολής αυτής αν απαιτείται τέτοια μελέτη και γιατί μέχρι σήμερα δεν έχει εκπονηθεί, δεδομένου ότι υπάρχουν ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες στο υπέδαφος, άγνωστες προφανώς σε όσους δεν το έχουν ερευνήσει η δεν επιθυμούν να το πράξουν.

Συγκεκριμένα από τη Μικροζωνική μελέτη μετά τους φονικούς σεισμούς που έγιναν στις 13 Σεπτεμβρίου 1986 στην Καλαμάτα, με μέγεθος 6,2 στην κλίμακα Ρίχτερ,  και τον θάνατο 20 ανθρώπων, ταυτοποιήθηκε ότι η συγκεκριμένη θέση κατασκευής του θεάτρου, είναι σε ζώνη υψηλού σεισμικού κινδύνου λόγω των προσχώσεων του Νέδοντα. Δηλαδή λόγω των φερτών υλικών που υπάρχουν κατά μήκος της κοίτης του και εκατέρωθεν αυτής.  Αναφέρουμε χαρακτηριστικά τις καταρρεύσεις κτιρίων και πολυκατοικιών στην περιοχή Νησάκι Καλαμάτας που υπήρχαν και τα περισσότερα θύματα και καταστροφές που έχουν τις ίδιες εδαφικές παραμέτρους όπως και το υπέδαφος του ανοικτού θεάτρου.

Επίσης η ευρύτερη περιοχή της Καλαμάτας έχει μεγάλη σεισμική επικινδυνότητα και πέραν του ζητήματος των προσχωματικών εδαφών που εμφανίζουν μεγάλη ετερογένεια σε κοίτες χειμάρρων και διαφορικές καθιζήσεις η και ρευστοποιήσεις. Συνεπώς σεισμοί της τάξης των 6 με 7 Ρίχτερ δεν μπορούν να αποκλειστούν τα επόμενα χρόνια.  Τα μεγάλα ενεργά ρήγματα της ρηξιγενούς ζώνης του Νέδοντα διατρέχουν και κάτω από τις προσχώσεις και την εγγύτερη περιοχή αν όχι και τη θέση ανάπτυξης του έργου, όπως ακριβώς αποτυπώνεται και στον γεωλογικό και χάρτη του ΙΓΜΕ.

Να θυμίσουμε και να επισημάνουμε ότι στο Μέγαρο Χορού έγινε αντίστοιχη μελέτη πριν 25 περίπου χρόνια και ας είναι εκτός της κοίτης Νέδοντα και ας έχει μόνο 700 θέσεις, και ας είναι κλειστό θέατρο, με ειδική βεβαίως θεμελίωση και εξυγίανση που έγινε για το σκοπό αυτό.  

Επίσης το ανοιχτό θέατρο, είναι το μοναδικό αδειοδοτημένο έργο μέσα στην κοίτη του χειμάρρου από την οδό Αρτέμιδος μέχρι την οδό Νέδοντος, μετά τους σεισμούς του 1986.

Συνεπώς και σε συνέχεια της αλληλογραφίας που είχαμε προγενέστερα και επειδή άλλαξαν πολλά από τότε, πιστεύουμε ότι οι πολίτες και επισκέπτες τους ανοικτού θεάτρου θα πρέπει να γνωρίζουν ότι, είτε δεν είναι απαραίτητο να διαθέσουμε ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 1% του προϋπολογισμού του έργου ή ότι δεν το κάνουμε γιατί θα προκύψουν ανυπέρβλητα προβλήματα και θα καθυστερήσει το έργο ενόψει της προεκλογικής περιόδου.

Σε κάθε περίπτωση είναι υπέρ της ασφαλείας και της φήμης που θα συνοδεύει την κατασκευή η τεκμηριωμένη απάντηση.

Περιττό να αναφέρουμε ότι τα όποια προβλήματα ή αστοχίες μπορεί να εμφανιστούν δεν σχετίζονται τόσο με πλημμυρικά φαινόμενα του χειμάρρου, αλλά αποκλειστικά με τον τύπο των εδαφών και την σεισμικότητα της περιοχής μας.

Ενδεικτικά θα αναφέρουμε ότι η συγκεκριμένη ζώνη βρίσκεται εκτός γεωλογικής καταλληλότητας του ΓΠΣ όπως και όλες υπό πολεοδόμηση περιοχές που βρίσκονται σε ζώνες υδατορεμάτων.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σημερινή πολεοδομική μελέτη της Μικρής Μαντινείας που εξαιρεί το σύνολο των ιδιοκτησιών από πολεοδόμηση στις διευρυμένες κοίτες μικρών χειμάρρων και τις θεωρεί αμφίβολες η και ακατάλληλες γεωλογικά, σε απόσταση 20 μέτρα εκατέρωθεν. Εδώ δεν ισχύουν όσα ισχύουν στην πολεοδομική μελέτη που αναρτήθηκε πρόσφατα για τη Μικρή Μαντίνεια προκύπτει το ερώτημα. Είναι ότι πιο επίκαιρο έχουμε εγκεκριμένο μελετητικά.

Επίσης, σε ένα απλό έργο του Μορέα στην περιμετρική οδό της πόλης στην περιοχή Φαραί, σε πολύ καλύτερα εδάφη συνεκτικά και ημιβραχώδη εκτελούνται δεκάδες πασαλομπήξεις για να μεταφερθεί και να εκτραπεί ένα μικρό υδατόρεμα σε ένα άλλο.

Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν την σπουδαιότητα του θέματος και επιβάλλεται να υπάρχει ρητή διασφάλιση ότι δεν απαιτείται γεωτεχνική έρευνα και μελέτη, τουλάχιστον από τον κατασκευαστή, τον μελετητή και την τεχνική υπηρεσία του δήμου μας.

Σημείωση: Η εκσκαφή και εξυγίανση που έγινε πρόσφατα δείχνει αργίλους που δεν εμπεριέχονται στην πρώτη εκτίμηση της υπηρεσίας. Δηλαδή δυσμενέστερες συνθήκες θεμελίωσης.

Μιχάλης Αντωνόπουλος

Το άρθρο Περιβαλλοντικά προβλήματα προκύπτουν με την ολοκλήρωση κατασκευής του Ανοιχτού Θεάτρου Καλαμάτας. εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Το  Δημοτικό συμβούλιο γνωμοδότησε πρόσφατα θετικά για τις νέες οριογραμμές από την εκτροπή των υδάτων δύο γειτονικών υδατορεμάτων, των Πολιτέικο Ι και ΙΙ, στο μεγαλύτερο τους υδατόρεμα, το  Κερεζένια.  Είναι ένα ιδιαίτερα δαπανηρό έργο, που το πιθανότερο είναι να μην ανταποκριθεί στις κρίσιμες πλημμύρες και να δημιουργήσει πολύ σοβαρά προβλήματα, στην ευρύτερη περιοχή επιρροής του έργου.

Σχεδιάστηκε για να αποσοβήσει πιθανές πλημμύρες, όπως αυτές του 2016. Τότε που το ρέμα Κερεζένια και τα άλλα πιο μικρά υδατορέματα είχαν κατακλύσει σχεδόν όλη την ανατολική Καλαμάτα. Μια αναγνωρισμένη παράκτια ζώνη  επικινδυνότητας που για μέρες ήταν βυθισμένη κάτω από τη στάθμη του νερού και της λάσπης με τα φερτά υλικά. 

Σύμφωνα με στοιχεία που  δόθηκαν πρόσφατα στη δημοσιότητα από σχετική αυτοψία του δημάρχου, εκτελείται με ταχείς ρυθμούς το έργο χωρίς προβλήματα.

Όμως επανειλημμένα έχουμε θέσει σοβαρά ερωτήματα για δύο τουλάχιστον σοβαρότατες ελλείψεις, που έχουν παραμείνει σε εκκρεμότητα και μηδενίζουν την αποτελεσματικότητα  του συνόλου του αντιπλημμυρικού έργου.

Συγκεκριμένα δεν ολοκληρώνεται η εκτέλεση των έργων διευθέτησης της κοίτης ανάντη και σε απόσταση 236 μέτρων, από την θέση 1.110 μέτρα  έως την 1.346 μέτρα, όπως προβλέπεται στην μελέτη που κατατέθηκε στο δήμο. Εγκαταλείπεται δηλαδή τμήμα της υδραυλικής μελέτης σχεδιασμού χωρίς καμία δικαιολογία.

 Δηλαδή η περιοχή εκατέρωθεν του χειμάρρου Κερεζένια που πλημμύρισε και αποζημιώθηκε για πλημμυρικά φαινόμενα, απειλείται πλέον με ακόμα μεγαλύτερες πλημμύρες λόγω της εκτροπής των επιπλέον υδάτων στη λεκάνη απορροής της, σύμφωνα με τη μελέτη σχεδιασμού. Γι’ αυτό και καθορίστηκαν νέες οριογραμμές διευρυμένες σε σχέση με τις αρχικές. Συνεπώς αφού είναι δυσμενέστερη η νέα πραγματικότητα,  πώς και πότε θα προστατευτεί με έργα διευθέτησης στο σύνολο της. Δεν φτάνουν τα χρήματα να υποθέσουμε η δεν θεωρείται η ανθρώπινη ζωή σημαντική στα ορεινά σε σχέση με τα πεδινά.  Αποτελεί αυτό κατάφορη παραβίαση της μελέτης σχεδιασμού και προστασίας. Έχει την έγκριση του ΔΣ του Δήμου η όχι. Ποιες ενέργειες έχουν γίνει και ποιός αναλαμβάνει τις ευθύνες σε περίπτωση νέας καταστροφής.

Επίσης δεύτερο και σημαντικότερο είναι η υδραυλική επάρκεια των διατομών των υφιστάμενων έργων. Γιατί μπορεί η νέα γέφυρα του περιμετρικού οδικού δικτύου να κατασκευάσθηκε με  ικανοποιητική διατομή που επαρκεί, να υποθέσουμε και για τα νερά εκτροπής από τα νέα ρέματα που εισέρχονται στα Κερεζένια, αλλά δεν ισχύει όμως το ίδιο και για την παλιά γέφυρα που έχει το μισό και λιγότερο της διατομής της νέας. Αυτή δηλαδή από την οποία διέρχεται η παλιά οδός Λακωνικής. Έχει πολύ μικρότερη διατομή και λειτουργεί ως φράχτης της ροής των επιπλέον υδάτων πλημμυρικής απορροής.

Άρα δεν διασφαλίζεται η επάρκεια των δεδομένων ασφαλείας της νέας υδραυλικής μελέτης. 

Συνεπώς τι να περιμένουμε από ένα τόσο φιλόδοξο αλλά αδιέξοδο τεχνικό έργο.

Ποια η γνώμη της τεχνικής υπηρεσίας του δήμου μας. Τι άποψη έχει ο αρμόδιος αντιδήμαρχος. Το έχει θέσει το ζήτημα στους  εργολάβους και μελετητές καθώς και στο υπουργείο.

Στην ουσία ένα έργο εκατομμυρίων θα παραμείνει ανενεργό αν δεν διευρυνθεί η διατομή της παλιάς γέφυρας που το άνοιγμα της είναι σχεδόν το 1/3 της νέας που κατασκευάστηκε δίπλα της.

Ο δήμος Καλαμάτας θα  αναλάβει την ευθύνη της ασφαλούς λειτουργίας η θα πρέπει να πάρουμε συμπληρωματική απόφαση που να καλύπτει τα ζητήματα που θέσαμε και δεν έχουν διερευνηθεί.

Σε κάθε περίπτωση το θέμα είναι κατεπείγον και θα πρέπει να το εξετάσει το δημοτικό συμβούλιο για λήψη απόφασης με θέμα την  άρση της εκτροπής των υδάτων αν δεν εξασφαλιστούν οι απαραίτητες διατομές του υδατορέματος Κερεζένια η αν δεν γίνουν τα έργα διευθέτησης στο σύνολο τους όπως προβλέπεται στην μελέτη.

Αφήνουμε βεβαίως εκτός σχεδιασμού τα μικρότερα υδατορέματα, που τα περισσότερα με δυσκολία φθάνουν στην θάλασσα για τα επόμενα έργα της κλιματικής μεταβολής με πρώτο στόχο το έτος 2030.

Μιχάλης Αντωνόπουλος

Γεωλόγος – γεωτεχνικός περιβάλλοντος

Το άρθρο Ερωτηματικά για το αντιπλημμυρικό στον περιμετρικό Φαραί Κερεζένια εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.