Στις περιοχές που θα κινδυνεύσουν σε περίπτωση ακραίων βροχοπτώσεων είναι η Καλαμάτα, σύμφωνα με το διευθυντή του Εργαστηρίου Μελέτης και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών στο ΕΚΠΑ, δρα Χαράλαμπο Κράνη, ο οποίος σε μια μεγάλη συνέντευξη στο «News247.gr» εξηγεί τι συμβαίνει στην Ελλάδα και αν υπάρχει… σωσμός.

Με αφορμή τις δηλώσεις του κ. Κράνη, ο γεωλόγος – γεωτεχνικός Περιβάλλοντος, Μιχάλης Αντωνόπουλος, μιλώντας στο «Θάρρος» χαρακτηρίζει την Καλαμάτα ευάλωτη σε πλημμύρες, βρίσκει ομοιότητες με την πόλη Βαλένθια στην Ισπανία και τονίζει πως από τις φονικές πλημύρες του 2016 τίποτα από ό,τι συνετέλεσε σε αυτή την καταστροφή δεν έχει διορθωθεί.

Όπως λέμε Νέδοντας…
Στη συνέντευξή του ο κ. Κράνης αναφέρεται εκτενώς στην περίπτωση της Αθήνας και ειδικά στον Κηφισό, τονίζοντας ότι το κύριο πρόβλημα που υπάρχει στο ποτάμι της Αθήνας -και σε όποιο άλλο ποτάμι έχουμε «θάψει» σε αυτήν τη χώρα, σε αστικές περιοχές, όπως λέει χαρακτηριστικά- είναι ότι δε διατηρήθηκε η ζώνη υπερχείλισης.

Ο δρ. Κράνης εξηγεί απλά και κατανοητά το δεδομένο που «δένει» τα χέρια αυτών που αναζητούν λύσεις. «Ένα ποτάμι έχει μία φυσική λεκάνη, έχει μία φυσική κοίτη απορροής. Αυτή η φυσική κοίτη απορροής τι είναι ουσιαστικά; Είναι ο αγωγός μεταφοράς όχι μόνο νερού, αλλά και φερτών υλών: στη “φυσική” του κατάσταση, το ποτάμι μεταφέρει ίζημα, αλλά στις περιπτώσεις των ρεμάτων μας (που δυστυχώς είναι πολλές) παρασύρονται και μεταφέρονται υλικά που έχουμε παράνομα απορρίψει είτε στις όχθες ή ακόμα και μέσα στην κοίτη (μπάζα, σκουπίδια…).

Το ποτάμι έχει μια συγκεκριμένη δυνατότητα παροχής, όπως ένας σωλήνας -μεταφέρει κάτι, κάποιο υλικό. Από τη στιγμή που εγώ θα αλλοιώσω τα χαρακτηριστικά αυτής της κοίτης του, επηρεάζω αυτήν τη δυνατότητα.

Πώς την έχω αλλοιώσει; Πρώτον, έχω τσιμεντώσει τις κοίτες. Από τη στιγμή που θα τσιμεντώσω πλήρως την κοίτη ενός ποταμού, μειώνω τη δυνατότητα κατείσδυσης -κάποια ποσότητα νερού κατεισδύει, δηλαδή μπαίνει στο έδαφος. Επιπλέον, αυξάνω την ταχύτητα ροής του νερού, άρα και τη δυνατότητά του να διαβρώσει, με αποτέλεσμα συχνά να παρατηρούνται αστοχίες στα πρανή, ακόμα και αν αυτά έχουν επενδυθεί.

Οι φυσικές κοίτες σπανιότατα είναι ευθύγραμμες. Ακολουθούν μία πορεία κυματοειδή και η ταχύτητα ροής του ποταμού ρυθμίζεται με φυσικό τρόπο. Έχουμε, δηλαδή, σημεία που το ποτάμι ρέει πιο ήπια όπως μεταφέρει το νερό του και τα υλικά του.

Επίσης, κάθε μεγάλο ποτάμι σε συνθήκη πλημμυρικής παροχής έχει τη δυνατότητα να ξεχειλίσει -όλα τα ποτάμια ξεχειλίζουν. Τι συμβαίνει σε αυτήν την περίπτωση; Υπάρχει μια ζώνη εκατέρωθεν του ποταμού, που είναι η ζώνη υπερχείλισης. Το πλάτος αυτής της ζώνης εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του ποταμού (μπορεί να είναι και αρκετές εκατοντάδες μέτρα σε μεγάλα ρέματα) και οφείλουμε να την έχουμε ελεύθερη», σημειώνει ο καθηγητής.

Και η Καλαμάτα
Όπως λέει ο δρ, Κράνης, αντιμετωπίζουμε κι ένα ακόμα πρόβλημα: «Έχουμε μεγάλα θέματα στις αστικές περιοχές με την οριοθέτηση ρεμάτων. Η οριοθέτηση ενός ρέματος που έχει πάρα πολλές παραμέτρους, είναι ένα πράγμα που γίνεται δύσκολα, δύσκαμπτα και απαιτεί πολύ χρόνο».

«Το θέμα είναι να προστατεύσουμε περιοχές που είναι υπό ανάπτυξη, που δομούνται για λόγους κατοικίας ή άλλους, ώστε να τις σώσουμε. Εμείς όμως, συνεχίζουμε να επεκτεινόμαστε χωρίς σχετικές προφυλάξεις» σημειώνει ο ειδικός.

«Γνωρίζω ότι υπάρχει μια κίνηση από το αρμόδιο υπουργείο προς αυτήν την κατεύθυνση, αλλά δεν ξέρω σε ποιο βαθμό έχει ωριμάσει αυτή η κατάσταση και πώς μπορούν να υλοποιηθούν, δεδομένου του πλέγματος όλων αυτών των διαδικασιών (νομοθετικό, κατασκευαστικό κ.λπ.). Είναι πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα. Τουλάχιστον ας σώσουμε ό,τι δεν έχει καταστραφεί ακόμα».

Μάλιστα, ο κ. Κράνης υπογραμμίζει ότι έχουμε αλλοιώσει τραγικά το περιβάλλον, ενώ επικεντρώνεται στα ποτάμια που διατρέχουν πόλεις όπως ο Κηφισός, καθώς επηρεάζουν έμμεσα ή άμεσα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού. Γι’ αυτό, όπως λέει, την ίδια ώρα, αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετωπίζουν η Πάτρα, η Καλαμάτα και η Κόρινθος –και να μην ξεχνάμε τις πόλεις της Θεσσαλίας που επλήγησαν από πρόσφατα πλημμυρικά φαινόμενα.

Τι γίνεται τώρα
Ο δρ Κράνης ισχυρίζεται ότι «μια πρακτική λύση θα ήταν να κάνουμε καινούργιες μελέτες, για τη λεκάνη απορροής των ποταμών που έχουμε τσιμεντώσει. Να δούμε αν μπορούμε να απελευθερώσουμε κάποια ρέματα.

Πέραν των κτηρίων που υπάρχουν στα όρια των ρεμάτων, σε διάφορες περιοχές υπάρχουν σπίτια κυριολεκτικά μέσα στην κοίτη του ποταμού. Αυτά δε θα έπρεπε καν να υπάρχουν. Η ελληνική Πολιτεία, ωστόσο, διαχρονικά τα κράτησε, τα νομιμοποίησε και έτσι τώρα οι ιδιοκτήτες μπορούν να πουν ότι δεν γκρεμίζουν κάτι που είναι νόμιμο εδώ και 50 χρόνια».

Το δεδομένο, ωστόσο, είναι ότι «τον τελευταίο καιρό ζούμε συνεχώς ακραία φαινόμενα, που πολλές φορές είναι και απρόβλεπτα. Είδατε τι έγινε στη Βαλένθια. Μιλάμε για φαινόμενα περιοδικότητας 50, 100 ή 500 χρόνων, αλλά αυτό είναι μια απλή στατιστική. Τα “ξερά” νούμερα δε μας λένε συνήθως πολλά πράγματα, ειδικά την εποχή των έντονων κλιματικών φαινομένων που εκδηλώνονται άτακτα. Ωστόσο, εάν μιλάμε για έργα που μπορούν να καλύψουν και να αντιμετωπίσουν στατιστικά φαινόμενα 500 χρόνων, αναφερόμαστε σε φαραωνικά έργα από ένα σημείο κι έπειτα, τα οποία είναι εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθούν, για τεχνικούς, οικονομικούς, αλλά και νομικούς περιορισμούς.

Πιθανότατα, λοιπόν, θα πρέπει να γίνουν βιώσιμες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις μικρότερης κλίμακας, που θα έχουν να κάνουν με άλλα πράγματα, όπως η απελευθέρωση κάποιων κλάδων ώστε να ρέουν ελεύθερα, η βελτίωση της απορροής των ομβρίων, μέσα από κατάλληλα υδραυλικά έργα. Σε κάθε περίπτωση είναι ένα σύνθετο πλέγμα, ειδικά σε δομημένα περιβάλλοντα.

Εκτιμώ ότι τα πολύ έντονα δομημένα περιβάλλοντα, όπως η Αθήνα, είναι σε μεγάλο βαθμό καταδικασμένα. Θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε νομικά ζητήματα, νομοτεχνικά, οικονομικά, τεχνικά, ιδιοκτησιακά κ.ά., τη στιγμή που αν πάμε να κάνουμε διαπλάτυνση δρόμου και “πέσουμε” σε αυθαίρετο, χρειάζονται δέκα χρόνια για να το απαλλοτριώσουμε.

Μπορούμε έτσι να περισώσουμε ό,τι μπορούμε και σταδιακά να κάνουμε μικρά έργα στον αστικό ιστό, που θα αποτελέσουν μια μικρή ανακουφιστική δικλείδα. Οπωσδήποτε θα πρέπει να προχωρήσουμε και σε μεγαλύτερες παρεμβάσεις, αλλά για εμένα αυτό είναι το πολύ μεγάλο στοίχημα, που πολύ φοβάμαι ότι δεν μπορεί να κερδηθεί εύκολα», καταλήγει ο κ. Κράνης.

Δεν έχει γίνει τίποτα από το 2016
Αναφερόμενος στο ζήτημα της Καλαμάτας ο γεωτεχνικός Περιβάλλοντος, Μιχάλης Αντωνόπουλος, τονίζει ότι η πόλη μας είναι ευάλωτη σε πλημμύρες και, δυστυχώς, το παρελθόν το έχει αποδείξει, ενώ και η γεωμορφολογία της ενισχύει τον εν λόγω ισχυρισμό. «Κι αν παρατηρήσουμε τη Βαλένθια, θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε πολλά κοινά στοιχεία με τη μορφολογία της Καλαμάτας, ενώ και οι δύο έχουν ένα μεγάλο ποτάμι που διασχίζει την πόλη», προσθέτει.

Επίσης, παρατηρεί ότι η Καλαμάτα είναι από τις πόλεις που έχει το μεγαλύτερο ποσοστό της δομημένης έκτασής της σε χαρακτηρισμένη ζώνη δυνητικού κινδύνου πλημμύρας. «Και μάλιστα, αυτές οι ζώνες έχουν καθορισθεί για πλημμυρικά μοντέλα πολύ μικρότερα από αυτά που είδαμε στη Βαλένθια ή στη Θεσσαλία. Η Καλαμάτα έχει υστέρηση σε έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και το κυρίαρχο, το μεγάλο αντιπλημμυρικό έργο, δεν έχει γίνει ακόμα. Και δυστυχώς, σε ό,τι δημιούργησε πρόβλημα στις πλημμύρες του 2016, δεν έχει γίνει κάτι για να αρθεί αυτή η επικινδυνότητα»,  υπογραμμίζει ο κ. Αντωνόπουλος.

Της Βίκυς Βετουλάκη

Πηγή: www.tharrosnews.gr

Το άρθρο Η Καλαμάτα στις περιοχές που κινδυνεύουν αν βρέξει ακραία εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Γράφει ο Μιχάλης Αντωνόπουλος, Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος

Το άρθρο Βαλένθια εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Η πρόληψη μέσω των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης θεωρείται παγκοσμίως ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια του τομέα της διαχείρισης καταστροφών. Σε αντίθεση με άλλες καταστροφές όπως είναι οι σεισμοί, στην περίπτωση των πλημμυρών η πρόγνωσή τους είναι εφικτή με τα σύγχρονα εργαλεία της επιστήμης δίνοντάς μας ένα πολύ μεγάλο προτέρημα.

Πολύ μεγάλες πλημμύρες στο Βόλο έχουν αναφερθεί στο παρελθόν καθώς και στη Μαγνησία, όπως και λίγο παλαιότερα για την περιοχή της Λάρισας με σχετικά άρθρα. Στην περίπτωση της κακοκαιρίας Daniel τα επίπεδα βροχόπτωσης ήταν ήδη γνωστά από τα μετεωρολογικά μοντέλα, τα οποία απέδωσαν.

Τα μετεωρολογικά στοιχεία της Θεσσαλίας δείχνουν οι μικρότερες τιμές βροχής να καταγράφονται στα κεντρικά πεδινά, αυξανόμενες προς την ορεινή περιφέρεια, από τα ανατολικά στο Πήλιο κυρίως όμως προς τα Δυτικά. ΤΟ 2008 ο Μιγκίρος υπολόγισε τη μέση ετήσια κατακρήμνιση στη Θεσσαλία στα 686.8 mm (για την περίοδο 1980-81 έως 2000-01). Οι τιμές αυτές μέχρι τις μέρες μας έχουν μεταβληθεί μερικώς μετά τον Ιανό και τις άλλες κακοκαιρίες, αλλά η απόκλιση δεν είναι σημαντική.

Τα υδρολογικά στοιχεία Θεσσαλίας – Χρονική επανάληψη πλημμυρών

Το υδατικό διαμέρισμα της Θεσσαλίας, με βάση τις πλέον πρόσφατες μελέτες διακρίνεται σε 21 μεγάλες και μικρότερες υδρολογικές λεκάνες και υπολεκάνες. ΟΙ μεγαλύτερες σε έκταση υπολεκάνες είναι αυτές που εντάσσονται στη λεκάνη του Πηνειού ποταμού, με τους παραποτάμους του.

Το υδρογραφικό δίκτυο της Θεσσαλίας αποτελεί μια βαθιά λεκάνη, η οποία περιβάλλεται από υψηλούς ορεινούς όγκους. Εκεί τα μικρά, στην αρχή, ρεύματα κατανέμονται σε μεγαλύτερα ( Ενιπέας, Τιταρήσιος, Ληθαίος κ.ά.) και τελικά συγκεντρώνονται σε μια κεντρική κοίτη, αυτή του Πηνειού ποταμού. Η λεκάνη απορροής του Πηνειού ποταμού είναι πολύ μεγάλη για τα ελληνικά δεδομένα, 10.704 km_², λόγω της τροφοδότησης από ορεινούς όγκους που καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της Ελλάδας.

Με βάση ιστορικές καταγραφές, ο Πηνειός ποταμός παρουσιάζει μια επανάληψη πλημμυρών σε μικρό βήμα περίπου κάθε 25 χρόνια που είναι και το πλέον συχνό στατιστικά και σε μεγάλο βήμα περίπου κάθε 50 χρόνια.

Στην περίπτωση των φετινών πλημμυρών στη Θεσσαλία γνωρίζαμε τουλάχιστον ένα διήμερο πριν για το τι θα ακολουθούσε, οπότε το έκτακτο δελτίο από την ΕΜΥ εκδόθηκε πολύ έγκαιρα. Έτσι προειδοποιήσαμε ότι θα ακολουθούσε μια επικίνδυνη κατάσταση η οποία θα είχε ως κύρια χαρακτηριστικά τις μεγάλες εντάσεις βροχόπτωσης, αλλά και το μεγάλο χρονικό διάστημα εκδήλωσης των φαινομένων. Η κατάσταση ήταν ήδη προδιαγεγραμμένη από τα αριθμητικά μοντέλα πρόγνωσης.

Ακόμη και χωρίς βασικές γνώσεις για τις ιδιαιτερότητες των περιοχών που περιγράφονται μέσα στα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας μπορούσαμε από πριν εύκολα να συνάγουμε το συμπέρασμα ότι σχεδόν όλες οι περιοχές θα αντιμετώπιζαν προβλήματα πλημμυρών.

Το πόσο θα επηρεάζονταν τα φράγματα θα μπορούσε να μας το έδινε ο καθ’ ύλην αρμόδιος υδρολόγος με τα ειδικά υδρολογικά και υδραυλικά μοντέλα. Από τα ατμοσφαιρικά μοντέλα υετού ήταν σαφές πλέον ότι τη Δευτέρα θα ξεπερνούσαμε τα 300mm και ίσως φτάναμε ακόμη και τα 500mm σε ένα διήμερο, όπως και έγινε.

Το EFAS παρέχει πανευρωπαϊκούς χάρτες επισκόπησης των πιθανών πλημμυρών έως και 10 ημέρες εκ των προτέρων. Περισσότερες από 70 υπηρεσίες υδρολογικής και πολιτικής προστασίας στην Ευρώπη αποτελούν μέρος του δικτύου EFAS.

Η ΕΜΥ αποτελεί εταίρο του EFΑS από το 2016 τα τελευταία χρόνια κατάφερε να εισάγει τη χώρα μας σε αυτό το προηγμένο σύστημα προειδοποίησης. Μαζί εντάχθηκε και η Πολιτική Προστασία, οπότε πλέον έχουμε τη δυνατότητα να αντλήσουμε σημαντικές πληροφορίες και προβλέψεις μέσα από το σύστημα αυτό. Στην Ελλάδα μέχρι στιγμής δεν λειτουργεί κανένα Εθνικό Υδρολογικό μοντέλο, και το θέμα αυτό θα πρέπει να λυθεί άμεσα, καθώς πλέον έχει οριστεί αρμόδιος φορέας που θα μπορούσε να το κάνει.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι πρόσφατες προβλέψεις του EFAS για τον Πηνειό ποταμό, τον Σπερχειό και τον Καλέντζη ήταν εύστοχες. Δηλαδή, παρά την απουσία ”δικών μας ” υδρολογικών μοντέλων, αποδείχθηκε στην πράξη ότι με το EFAS δεν είμαστε τελείως μόνοι στο χώρο των υδρολογικών προβλέψεων. Αυτό πρέπει να το γνωρίζει η πολιτεία και να το ενστερνιστούν όλοι οι επιχειρησιακοί φορείς.

Λόγω της ραγδαιότητας, αλλά και της μεγάλης διάρκειας διατήρησης των φαινομένων από την κακοκαιρία Daniel, οι πλημμύρες δεν μπορούσαν να αποφευχθούν, ειδικά για τον κάμπο της Θεσσαλίας. Μόνο αν χρησιμοποιούσαμε υδρολογικά μοντέλα, ίσως είχαμε καλύτερη διαχείριση των υποδομών και παροχέτευση του νερού από τα φράγματα. Είναι πιθανόν να μπορούσε να γίνει μετριασμός των καταστροφών στην περιοχή του Βόλου, με την λήψη κατάλληλων μέτρων.

Πηγή: kolydas.eu

Το άρθρο Πλημμύρες και έγκαιρη προειδοποίηση – Τι αναφέρει ο Διευθυντής της ΕΜΥ, κ. Θοδωρής Κολυδάς εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.