Ο ΧΥΤΑ Σχιστού λειτουργεί σε περιοχή με έντονα καρστικά και ασβεστολιθικά χαρακτηριστικά, ικανά να επιταχύνουν τη μεταφορά ρυπαντικών φορτίων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Στραγγίσματα (leachate) που προκύπτουν από την αποσύνθεση απορριμμάτων περιέχουν μίγματα αλάτων, αμμωνιακού αζώτου, διαλυτών οργανικών ενώσεων, και βαρέων μετάλλων — συστατικά ικανά να προκαλέσουν μακροχρόνια υποβάθμιση των υπόγειων υδατικών πόρων.

Ο συγγραφέας ήταν παρών  σε εργασίες απορρύπανσης που ξεκίνησαν και συνεχίζονται τους τελευταίους μήνες· σύμφωνα με την επιτόπια παρατήρηση, τα έργα αυτά χρηματοδοτούνται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιλαμβάνουν άντληση – επεξεργασία μολυσμένων υπόγειων νερών μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων. 

Γεωλογία και Υδρογεωλογία της περιοχής

Η ευρύτερη περιοχή παρουσιάζει ασβεστολιθικούς σχηματισμούς με καρστική διάβρωση, καθώς και ρήγματα που δημιουργούν άμεσες πορείες μεταφοράς νερού. Τα χαρακτηριστικά αυτά αυξάνουν την τρωτότητα του υδροφορέα σε επιφανειακές πηγές ρύπανσης. Η ύπαρξη τοπικών αργιλικών ζωνών προσφέρει περιορισμένη φυσική προστασία και δεν επαρκεί ως αξιόπιστος φυσικός φραγμός απέναντι σε εκτεταμένα στραγγίσματα.

Χαρακτηριστικά στραγγισμάτων και επιπτώσεις

Τα δείγματα στραγγισμάτων από παρόμοιες εγκαταστάσεις περιέχουν: υψηλό BOD/COD, αμμωνιακά ιόντα, υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών όπως Cr, Pb, Ni σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς και μικροβιολογικούς ρυπαντές. Η εισαγωγή τέτοιων μιγμάτων στον υδροφόρο έχει ως αποτέλεσμα:

-Αύξηση συγκεντρώσεων νιτρικών / αμμωνιακού αζώτου σε γεωτρήσεις παρακολούθησης.

-Δυνατότητα βιογενούς και χημικού μετασχηματισμού ρύπων εντός του κορεσμένου ζώντος, που καθυστερεί την ανάκτηση.

-Μακροχρόνιες συνέπειες στην ποιότητα νερού άρδευσης και πόσιμου, σε περίπτωση σύνδεσης με διανεμητικά δίκτυα.

Παρεμβάσεις απορρύπανσης — τεχνικές και εμπειρικά δεδομένα

Οι παρεμβάσεις που εφαρμόζονται συνήθως περιλαμβάνουν:

-Γεωτρήσεις απάντλησης (remediation wells) για ελεγχόμενη άντληση μολυσμένου νερού.

-Συστήματα επεξεργασίας άντλησης (προκαταρκτική συλλογή, φυσικοχημική επεξεργασία, βιολογικά φίλτρα, μονάδες προσρόφησης/ιοντοανταλλαγής, εξειδικευμένα φίλτρα για βαρέα μέταλλα).

-Παρακολούθηση χρονοσειρών μέσω δικτύου γεωτρήσεων παρακολούθησης για εκτίμηση της μεταβολής συγκεντρώσεων.

Βάσει επιτόπιας παρατήρησης του συγγραφέα, οι τρέχουσες εργασίες στο Σχιστό περιλαμβάνουν άντληση/καθαρισμό μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων και συνεχή δειγματοληψία — ωστόσο, τα αρχικά δείγματα μετρήσεων δείχνουν βραδεία πτώση συγκεντρώσεων και σημαντική χρονική υστέρηση στην ανάκτηση των δεικτών ποιότητας. Αυτό συμφωνεί με τη διεθνή εμπειρία όπου η «pump-and-treat» προσέγγιση σε πολυφασματικούς μολυσμένους υδροφορείς είναι αργή και δαπανηρή.

Χρόνος αποκατάστασης — τεχνικά εμπόδια

Έχοντας υπόψη τη φύση των ρυπαντών και την υδρογεωλογία, αναμένεται μακρά περίοδος έως ότου οι συγκεντρώσεις επανέλθουν σε ασφαλή όρια — εάν αυτό είναι εφικτό χωρίς επανειλημμένη άντληση/σταθερή επεξεργασία. Παράγοντες που επιμηκύνουν τον χρόνο:

-Αποθεματικότητα ρύπων σε μη-κορεσμένα/κορεσμένα στρώματα.

-Αναδιανομή ρυπαντών λόγω διαφορικών ροών και καρστικών διαύλων.

-Επανατροφές/επαναφόρτιση από δεξαμενές απορριμμάτων ή σημεία εισροής.

Προτάσεις για έρευνα και πολιτική

1. Δημοσίευση και διαφάνεια: άμεση δημοσιοποίηση τεχνικών δελτίων έργου, προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος (ιδιαίτερα εάν υπάρχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση).

2. Μακροχρόνια χρονοσειρά δειγματοληψίας: δειγματοληψία σε σταθερό δίκτυο γεωτρήσεων με κοινό πρωτόκολλο ανάλυσης.

3. Συνδυαστικές τεχνολογίες: αξιολόγηση υβριδικών συστημάτων (βιο-επεξεργασία + φυσικοχημική προσρόφηση) και πιλοτικές δοκιμές ειδικών προσροφητικών υλικών (ζεόλιθοι, κόμποστ-φιλτρά).

4. Μακροοικονομική αξιολόγηση: κόστος-όφελος σε βάθος χρόνου της συνεχούς άντλησης έναντι εναλλακτικών λύσεων.

5. Εμπλοκή επιστημονικής κοινότητας: ανεξάρτητοι έλεγχοι και δημοσίευση δεδομένων σε ανοικτά αποθετήρια.

Συμπεράσματα

Η εμπειρική εικόνα του Σχιστού — σε συνδυασμό με την ευρύτερη βιβλιογραφία για απορρύπανση σε καρστικά συστήματα — δείχνει ότι ακόμη και με χρηματοδότηση και ενεργές παρεμβάσεις, η αποκατάσταση των υπόγειων υδροφορέων είναι μια αργή, δαπανηρή και τεχνικά απαιτητική διαδικασία. Η διαφάνεια, η τεκμηρίωση των δράσεων και η συμμετοχή ανεξάρτητων φορέων είναι απαραίτητα στοιχεία για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Γράφει ο Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος M.Sc.
Πρώην Αντιπρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ Πελ. & Δ. Ελλάδος

Το άρθρο Ρύπανση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα από τον ΧΥΤΑ Σχιστού εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Ένα σοβαρό έλλειμμα των διευθύνσεων υδάτων, ειδικά της Πελοποννήσου με έδρα την Τρίπολη, είναι οι αδειοδοτήσεις που  δίνονται με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, ώστε να παρακάμπτεται η συνηθισμένη διαδικασία αδειοδότησης μέσω διαύγειας.  Επίσης ένα μεγάλο περιβαλλοντικό ζήτημα είναι αυτές που όχι μόνο στερούνται άδεια χρήσης νερού εδώ και χρόνια και είναι ίσως χιλιάδες, αλλά από ότι προκύπτει δεν έχουν λάβει ακόμα πρωτόκολλο καταχώρησης στην αρμόδια υπηρεσία.

Το ερώτημα συνεπώς που αναδεικνύεται είναι ότι ενώ δίνονται αφειδώς άδειες εκεί που ζητούν οι νέοι ενδιαφερόμενοι καλλιεργητές δεν αδειοδοτούνται και δεν τακτοποιούνται οι υφιστάμενες υδροληψίες. Το  αποτέλεσμα είναι, να μειώνεται δραματικά η παροχή στις υφιστάμενες υδροληψίες.

Στη συνέχεια συνεχίζουν νέες γεωτρήσεις για να “πιάσουν” τα νέα μεγαλύτερα βάθη και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, που συνεχίζεται σήμερα με μεγαλύτερη ένταση και συχνότερα. Έτσι καταλήγουμε να  έχουμε χειρότερο ποιοτικά νερό και πολύ λιγότερο.

Άρα προσεγγίζουμε με μαθηματική ακρίβεια,  ένα μοντέλο άρδευσης που οδηγηθεί απόλυτα στην άνιση κατανομή του πλούτου, στην γήρανση και απαξίωση των εδαφών, και κυρίως στην ουσιαστική εγκατάλειψη των καλλιεργειών.

Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος M.Sc.

Το άρθρο Διευθύνσεις υδάτων. Άδειες για υπεράντληση υδροφορέων σε ολοένα και μεγαλύτερα βάθη εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.

Τα υπόγεια ύδατα προσφέρουν, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που φέρνει στη δημοσιότητα το CNNi, πόσιμο νερό στους ανθρώπους και τα ζώα και σύμφωνα με τη νέα έρευνα η αύξηση των αναγκών που παρατηρείται εδώ και μια δεκαετία έχει μετακινήσει τον άξονα που κινείται η Γη, λαμβάνοντας κλίση προς τα ανατολικά κατά 4,3 εκατοστά κάθε χρόνο.

Η αλλαγή αυτή είναι ορατή από την επιφάνεια της Γης καθώς συμβάλλει στην αύξηση των επιπέδων της θάλασσας σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε στις 15 Ιουνίου στην Επιθεώρηση Geophysical Research Letters. «Ο περιστρεφόμενος πόλος της Γης αλλάζει τα πάντα», λέει ο συντάντης της έρευνας Κι Βέον Σέο καθηγητής του τμήματος επιστημονικής εκπαίδευσης για τη Γη στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σεούλ. «Η μελέτη μας δείχνει ότι η αναδιανομή υπόγειων υδάτων έχει μεγάλη επιδραση στην περιστροφή του πόλου», λέει.

Αν και οι άνθρωποι δεν μπορούν να νιώσουν την περιστροφή γυρίζει σε έναν άξονα Βορρά – Νότου με ρυθμό 1609 χιλιόμετρα την ώρα.

H άμπωτη και η ροή όταν αλλάζουν οι εποχές συνδέεται με την γωνία του άξονα της Γης και στα επόμενα χρόνια μπορεί να επηρεάσει το κλίμα παγκοσμίως λέει ο Σουρέντρα Αντχικάρι, επιστήμονας του εργαστηρίου Jet Propulsion της NASA, οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα.

Το εσωτερικό της Γης αποτελείται από βράχια και μάγμα που περικλείουν ένα πυκνό, ζεστό πυρήνα. Κάτω από την επιφάνεια της Γης, υπόγειοι υδροφορείς εκτιμάται ότι περιλαμβάνουν πάνω από 1.000 φορές περισσότερο νερό από όλα τα ποτάμια και οι λίμνες του κόσμου.

Η ταυτότητα της έρευνας

Ανάμεσα στο 1993 και το 2010 που είναι η χρονική περίοδος που μπήκε στο μικροσκόπιο της μελέτης οι άνθρωποι άντλησαν πάνω από 2,150 γιγατόννους υπόγειων υδάτων από το εσωτερικό της Γης κυρίως στη Βόρειο Αμερική και στη βορειοδυτική Ινδία. Αυτό σημαίνει ότι αν οι ποσότητες νερού χύνονταν στον ωκεανό τότε η στάθμη των νερών των ωεκανών θα ανέβαινε κατά έξι χιλιοστά.

Το 2016 μία άλλη μελέτη βρήκε ότι η κλίση του περιστρεφόμενου άξονα της Γης μεταξύ 2003 και 2015 μπορούν να συνδεθούν με αλλαγές στη μάζα των παγόβουνων και των φύλλων πάγου καθώς και τα αποθέματα του πλανήτη σε νερό.

Στην πραγματικότητα κάθε μαζική αλλαγή στην Γη, συμπεριλαμβανομένης της ατμοσφαιρικής πίεσης μπορεί να επηρεάσει τον άξονα στην περιστροφή του, πρόσθεσε ο Σέο.

Ωστόσο οι αλλαγές είναι περιοδικές που σημαίνει ότι ο πόλος της Γης επιστρέφει στην προηγούμενη του θέση εξηγεί ο Σέο.

Αν και η άντληση υπόγειων υδάτων θα μπορούσε να αποτελέσει ανάσα ζωής ειδικά για περιοχές που πλήττονται από την ξηρασία που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, η αποκατάσταση τους από τη στιγμή που γίνει χρήση είναι αργή.

Πηγή: Mindy Weisberger, CNN

Το άρθρο Καμπανάκι από επιστήμονες: Ο άξονας της Γης έχει μετατοπιστεί από τα υπόγεια ύδατα εμφανίστηκε πρώτα στο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος.