Από την αναζήτηση νέων πηγών στη διαχείριση της ζήτησης
Φωτογραφία: φράγμα Αποσελέμη, Λασίθι. Schuppi / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Η νέα πραγματικότητα
Για δεκαετίες η λύση στην Κρήτη ήταν απλή:
- νέα γεώτρηση
- βαθύτερη γεώτρηση
- μεγαλύτερο φράγμα
- νέα υδροληψία
Σήμερα όμως παρατηρείται ότι ακόμη και μεγάλα φράγματα του νησιού δεν γεμίζουν πλέον με τη συχνότητα και την πληρότητα που γέμιζαν πριν από μερικές δεκαετίες.
Η κλιματική μεταβολή, η αύξηση της τουριστικής κατανάλωσης και οι αυξανόμενες αρδευτικές ανάγκες δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με νέα έργα αποθήκευσης νερού.
Η επαναχρησιμοποίηση νερού παραμένει περιορισμένη
Ενώ σε πολλές άνυδρες περιοχές της Μεσογείου σημαντικό ποσοστό των επεξεργασμένων λυμάτων επαναχρησιμοποιείται για άρδευση, στην Κρήτη εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια αξιοποίησης αυτού του πόρου.
Κάθε κυβικό μέτρο νερού που επαναχρησιμοποιείται:
- μειώνει τις αντλήσεις
- προστατεύει τους υδροφορείς
- περιορίζει την υφαλμύρινση
- ενισχύει την ανθεκτικότητα του νησιού
Η δύσκολη συζήτηση για τις μη παραγωγικές καταναλώσεις
Το μεγαλύτερο μέρος της δημόσιας συζήτησης επικεντρώνεται στην εξεύρεση νέων ποσοτήτων νερού.
Πολύ λιγότερο συζητείται η ανάγκη περιορισμού χρήσεων που δεν παράγουν αντίστοιχο κοινωνικό ή οικονομικό όφελος.
Σε συνθήκες υδατικής κρίσης απαιτείται αξιολόγηση:
- καλλωπιστικών φυτεύσεων υψηλής κατανάλωσης
- εκτεταμένων χλοοταπήτων
- μη παραγωγικών αρδεύσεων
- καταναλώσεων που δεν συνδέονται με βασικές ανάγκες ή παραγωγή
Η εξοικονόμηση ενός κυβικού μέτρου νερού είναι συχνά φθηνότερη από την παραγωγή ενός νέου κυβικού μέτρου.
Οι δεξαμενές ομβρίων ως υποχρεωτική υποδομή
Ίσως η σημαντικότερη πρόταση για το μέλλον της Κρήτης είναι η επαναφορά μιας παλιάς πρακτικής που χαρακτήριζε επί αιώνες το νησί.
Η συλλογή βρόχινου νερού.
Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες οι περισσότερες κατοικίες διέθεταν στέρνες.
Σήμερα, παρά τη σύγχρονη τεχνολογία, ένα μεγάλο μέρος των βροχοπτώσεων καταλήγει απευθείας στη θάλασσα μέσω των δικτύων απορροής.
Θα μπορούσε να εξεταστεί:
- υποχρεωτική δεξαμενή ομβρίων σε νέα κτίρια
- φορολογικά κίνητρα για υφιστάμενες κατοικίες
- συλλογή νερού από στέγες ξενοδοχείων
- αποθήκευση για άρδευση κήπων και μη πόσιμες χρήσεις
Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται ήδη σε πολλές άνυδρες περιοχές της Μεσογείου και της Αυστραλίας.
Από τη διαχείριση προσφοράς στη διαχείριση ζήτησης
Η Κρήτη ίσως είναι η πρώτη ελληνική περιφέρεια που καλείται να περάσει από τη λογική:
«Πώς θα βρούμε περισσότερο νερό;»
στη λογική:
«Πώς θα χρησιμοποιήσουμε καλύτερα το νερό που διαθέτουμε;»
Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση των επόμενων δεκαετιών.
Συμπέρασμα
Η υδατική κρίση της Κρήτης δεν θα λυθεί αποκλειστικά με νέα φράγματα ή νέες γεωτρήσεις.
Η πραγματική λύση θα προκύψει από έναν συνδυασμό:
- προστασίας υδροφορέων
- επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υδάτων
- περιορισμού μη παραγωγικών καταναλώσεων
- υποχρεωτικής συλλογής ομβρίων
- προσαρμογής της γεωργίας και του τουρισμού στα νέα υδατικά δεδομένα
Η Κρήτη, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της αυξανόμενης πίεσης στους υδατικούς πόρους, αποτελεί ίσως το πρώτο μεγάλο εργαστήριο προσαρμογής της Ελλάδας στην εποχή της λειψυδρίας.
Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Ελλάδος
Author: Μιχαήλ Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος (M.Sc.), ιδρυτής του Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου Ελλάδος και πρώην αντιπρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδος. Γράφει για τη διαχείριση του νερού, τα απορρίμματα, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεγάλων έργων.
