Μια ρεαλιστική πρόταση για τα Ιωάννινα, τη Λάρισα, την Καβάλα, την Καλαμάτα και άλλες μεσαίου μεγέθους πόλεις.
Φωτογραφία: τρόλεϊ ΟΣΥ στην πλατεία Συντάγματος, Αθήνα. Bahnfrend / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Η πρόσφατη απόφαση του Πόρτο της Πορτογαλίας, μιας ευρωπαϊκής πόλης-πρότυπο, να εφαρμόσει πολιτικές δωρεάν δημόσιων συγκοινωνιών για τους κατοίκους της, αποδεικνύει ότι η βιώσιμη κινητικότητα δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική προσέγγιση, αλλά μια εφαρμόσιμη πολιτική που βελτιώνει την καθημερινότητα των πολιτών, μειώνει την κυκλοφοριακή συμφόρηση, προστατεύει το περιβάλλον και ενισχύει την τοπική οικονομία. Ίσως έχει έρθει η ώρα να ανοίξει και στην Ελλάδα ένας σοβαρός διάλογος για το αν αντίστοιχες πολιτικές μπορούν να εφαρμοστούν σε μεσαίου μεγέθους πόλεις, όπως τα Ιωάννινα, η Λάρισα, η Καβάλα, η Καλαμάτα και άλλες, όπου το μέγεθος του αστικού δικτύου και ο αριθμός των δρομολογίων καθιστούν μια πιλοτική εφαρμογή περισσότερο εφικτή.
Οι πόλεις αυτές εξελίσσονται δυναμικά ως τουριστικοί και περιφερειακοί πόλοι ανάπτυξης και οφείλουν να σχεδιάσουν τις μετακινήσεις της επόμενης δεκαετίας με σύγχρονο τρόπο. Η ποιότητα των δημόσιων συγκοινωνιών αποτελεί πλέον βασικό κριτήριο αξιολόγησης μιας πόλης τόσο από τους κατοίκους όσο και από τους επισκέπτες.
Η πρόταση δεν αφορά απλώς τη δωρεάν μετακίνηση. Αφορά τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, την αντιμετώπιση του προβλήματος στάθμευσης, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τη στήριξη των οικογενειών και των εργαζομένων, την καλύτερη εξυπηρέτηση ηλικιωμένων, μαθητών και φοιτητών, την ενίσχυση της τοπικής αγοράς και, κυρίως, τη διαμόρφωση μιας νέας κυκλοφοριακής και περιβαλλοντικής κουλτούρας, όπου η χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών αποτελεί καθημερινή επιλογή.
Οι σημερινοί επισκέπτες συγκρίνουν τις ελληνικές πόλεις με αντίστοιχους ευρωπαϊκούς προορισμούς. Η φιλοξενία δεν περιορίζεται στα ξενοδοχεία και στην εστίαση. Περιλαμβάνει και τον τρόπο με τον οποίο ο επισκέπτης μπορεί να μετακινηθεί εύκολα, γρήγορα, οικονομικά και με σεβασμό στο περιβάλλον.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται να διερευνηθεί πιλοτικά η εφαρμογή δωρεάν μετακίνησης σε μία μόνο λεωφορειακή γραμμή κάθε πόλης, κατά προτίμηση σε γραμμή με σχετικά χαμηλή επιβατική κίνηση. Συχνά, τα έσοδα από τέτοιες γραμμές είναι ήδη περιορισμένα σε σχέση με το λειτουργικό τους κόστος. Μια πιλοτική εφαρμογή θα επιτρέψει να αξιολογηθούν με πραγματικά στοιχεία η αύξηση της επιβατικής κίνησης, η οικονομική επίπτωση, η μείωση της χρήσης του Ι.Χ., η εξοικονόμηση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η επίδραση στην τοπική αγορά και, κυρίως, η αποδοχή του μέτρου από τους πολίτες.
Η δωρεάν συγκοινωνία δεν πρέπει να εξεταστεί αποσπασματικά. Μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου βιώσιμης κινητικότητας που θα περιλαμβάνει δημοτικές κάρτες μετακίνησης, χώρους στάθμευσης τύπου Park & Ride στις εισόδους των πόλεων, συχνότερα δρομολόγια, σταδιακή αντικατάσταση των λεωφορείων με ηλεκτρικά οχήματα, ανάπτυξη ποδηλατοδρόμων και καλύτερη σύνδεση των εμπορικών κέντρων με λιμάνια, σιδηροδρομικούς σταθμούς, αεροδρόμια και τουριστικές περιοχές.
Σε ορισμένες πόλεις θα μπορούσε να εξεταστεί και η μελλοντική ανάπτυξη μέσων σταθερής τροχιάς, όπως το τραμ, εφόσον οι κυκλοφοριακές και πολεοδομικές συνθήκες το επιτρέπουν και σχετικές μελέτες το τεκμηριώνουν.
Η πρόταση αυτή δεν ζητά την άμεση εφαρμογή δωρεάν συγκοινωνιών σε ολόκληρα τα δίκτυα. Ζητά να μελετηθεί το πραγματικό κόστος, οι δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και εθνικών πόρων, οι συνέργειες μεταξύ δήμων και αστικών ΚΤΕΛ, καθώς και τα συνολικά κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη.
Εφόσον αποδειχθεί ότι η απώλεια εσόδων είναι μικρότερη από τα οφέλη που προκύπτουν για την πόλη, η κάλυψη του κόστους θα μπορούσε να ενταχθεί στον σχεδιασμό των δήμων, καθώς το όφελος επιστρέφει στους πολίτες μέσα από καλύτερη ποιότητα ζωής, λιγότερη κυκλοφορία, καθαρότερο περιβάλλον και μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα. Για τον σκοπό αυτό, κάθε δήμος θα μπορούσε να συγκροτήσει ομάδα εργασίας με τη συμμετοχή της δημοτικής αρχής, του αστικού ΚΤΕΛ, συγκοινωνιολόγων, επιστημονικών φορέων και τεχνικών συμβούλων, ώστε να εκπονηθεί προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας και βιωσιμότητας και τα αποτελέσματα να παρουσιαστούν δημόσια.
Οι πόλεις του μέλλοντος δεν θα αξιολογούνται από το πόσα αυτοκίνητα χωρούν στους δρόμους τους, αλλά από το πόσο εύκολα, οικονομικά και βιώσιμα μπορούν να μετακινηθούν οι άνθρωποί τους. Η Ελλάδα διαθέτει αρκετές πόλεις με το κατάλληλο μέγεθος για να δοκιμάσουν τέτοιες καινοτόμες πολιτικές. Το ζητούμενο δεν είναι να εφαρμοστούν άμεσα παντού, αλλά να ξεκινήσει ένας σοβαρός, επιστημονικά τεκμηριωμένος διάλογος. Οι μεγάλες αλλαγές ξεκινούν πάντα από μια καλά σχεδιασμένη πιλοτική εφαρμογή και από την τόλμη να δοκιμάσουμε νέες ιδέες.
Author: Μιχαήλ Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος (M.Sc.), ιδρυτής του Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου Ελλάδος και πρώην αντιπρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδος. Γράφει για τη διαχείριση του νερού, τα απορρίμματα, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των μεγάλων έργων.
