Ο Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) Σχιστού αποτελεί κρίσιμο παράδειγμα των συνεπειών μακροχρόνιας διάθεσης απορριμμάτων σε ευαίσθητα γεωλογικά περιβάλλοντα. Η διείσδυση των στραγγισμάτων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα έχει τεκμηριωμένη επίπτωση σε δείκτες ποιότητας νερού σε περιφερειακές γεωτρήσεις. Το παρόν άρθρο συνδυάζει την υφιστάμενη γνώση με επιτόπιες παρατηρήσεις για την τρέχουσα φάση παρεμβάσεων απορρύπανσης που, όπως αναφέρεται από τον συγγραφέα-παρατηρητή, χρηματοδοτούνται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιλαμβάνουν άντληση/επεξεργασία του μολυσμένου υπόγειου νερού μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων. Η απορρύπανση προχωρά με αργούς ρυθμούς, χωρίς προφανή ορίζοντα πλήρους αποκατάστασης, γεγονός που εγείρει τεχνικά, θεσμικά και οικονομικά ερωτήματα.
Ο ΧΥΤΑ Σχιστού λειτουργεί σε περιοχή με έντονα καρστικά και ασβεστολιθικά χαρακτηριστικά, ικανά να επιταχύνουν τη μεταφορά ρυπαντικών φορτίων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Στραγγίσματα (leachate) που προκύπτουν από την αποσύνθεση απορριμμάτων περιέχουν μίγματα αλάτων, αμμωνιακού αζώτου, διαλυτών οργανικών ενώσεων, και βαρέων μετάλλων — συστατικά ικανά να προκαλέσουν μακροχρόνια υποβάθμιση των υπόγειων υδατικών πόρων.
Ο συγγραφέας ήταν παρών σε εργασίες απορρύπανσης που ξεκίνησαν και συνεχίζονται τους τελευταίους μήνες· σύμφωνα με την επιτόπια παρατήρηση, τα έργα αυτά χρηματοδοτούνται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περιλαμβάνουν άντληση – επεξεργασία μολυσμένων υπόγειων νερών μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων.
Γεωλογία και Υδρογεωλογία της περιοχής
Η ευρύτερη περιοχή παρουσιάζει ασβεστολιθικούς σχηματισμούς με καρστική διάβρωση, καθώς και ρήγματα που δημιουργούν άμεσες πορείες μεταφοράς νερού. Τα χαρακτηριστικά αυτά αυξάνουν την τρωτότητα του υδροφορέα σε επιφανειακές πηγές ρύπανσης. Η ύπαρξη τοπικών αργιλικών ζωνών προσφέρει περιορισμένη φυσική προστασία και δεν επαρκεί ως αξιόπιστος φυσικός φραγμός απέναντι σε εκτεταμένα στραγγίσματα.
Χαρακτηριστικά στραγγισμάτων και επιπτώσεις
Τα δείγματα στραγγισμάτων από παρόμοιες εγκαταστάσεις περιέχουν: υψηλό BOD/COD, αμμωνιακά ιόντα, υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών όπως Cr, Pb, Ni σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς και μικροβιολογικούς ρυπαντές. Η εισαγωγή τέτοιων μιγμάτων στον υδροφόρο έχει ως αποτέλεσμα:
-Αύξηση συγκεντρώσεων νιτρικών / αμμωνιακού αζώτου σε γεωτρήσεις παρακολούθησης.
-Δυνατότητα βιογενούς και χημικού μετασχηματισμού ρύπων εντός του κορεσμένου ζώντος, που καθυστερεί την ανάκτηση.
-Μακροχρόνιες συνέπειες στην ποιότητα νερού άρδευσης και πόσιμου, σε περίπτωση σύνδεσης με διανεμητικά δίκτυα.
Παρεμβάσεις απορρύπανσης — τεχνικές και εμπειρικά δεδομένα
Οι παρεμβάσεις που εφαρμόζονται συνήθως περιλαμβάνουν:
-Γεωτρήσεις απάντλησης (remediation wells) για ελεγχόμενη άντληση μολυσμένου νερού.
-Συστήματα επεξεργασίας άντλησης (προκαταρκτική συλλογή, φυσικοχημική επεξεργασία, βιολογικά φίλτρα, μονάδες προσρόφησης/ιοντοανταλλαγής, εξειδικευμένα φίλτρα για βαρέα μέταλλα).
-Παρακολούθηση χρονοσειρών μέσω δικτύου γεωτρήσεων παρακολούθησης για εκτίμηση της μεταβολής συγκεντρώσεων.
Βάσει επιτόπιας παρατήρησης του συγγραφέα, οι τρέχουσες εργασίες στο Σχιστό περιλαμβάνουν άντληση/καθαρισμό μέσω περιφερειακών γεωτρήσεων και συνεχή δειγματοληψία — ωστόσο, τα αρχικά δείγματα μετρήσεων δείχνουν βραδεία πτώση συγκεντρώσεων και σημαντική χρονική υστέρηση στην ανάκτηση των δεικτών ποιότητας. Αυτό συμφωνεί με τη διεθνή εμπειρία όπου η «pump-and-treat» προσέγγιση σε πολυφασματικούς μολυσμένους υδροφορείς είναι αργή και δαπανηρή.
Χρόνος αποκατάστασης — τεχνικά εμπόδια
Έχοντας υπόψη τη φύση των ρυπαντών και την υδρογεωλογία, αναμένεται μακρά περίοδος έως ότου οι συγκεντρώσεις επανέλθουν σε ασφαλή όρια — εάν αυτό είναι εφικτό χωρίς επανειλημμένη άντληση/σταθερή επεξεργασία. Παράγοντες που επιμηκύνουν τον χρόνο:
-Αποθεματικότητα ρύπων σε μη-κορεσμένα/κορεσμένα στρώματα.
-Αναδιανομή ρυπαντών λόγω διαφορικών ροών και καρστικών διαύλων.
-Επανατροφές/επαναφόρτιση από δεξαμενές απορριμμάτων ή σημεία εισροής.
Προτάσεις για έρευνα και πολιτική
1. Δημοσίευση και διαφάνεια: άμεση δημοσιοποίηση τεχνικών δελτίων έργου, προϋπολογισμού και χρονοδιαγράμματος (ιδιαίτερα εάν υπάρχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση).
2. Μακροχρόνια χρονοσειρά δειγματοληψίας: δειγματοληψία σε σταθερό δίκτυο γεωτρήσεων με κοινό πρωτόκολλο ανάλυσης.
3. Συνδυαστικές τεχνολογίες: αξιολόγηση υβριδικών συστημάτων (βιο-επεξεργασία + φυσικοχημική προσρόφηση) και πιλοτικές δοκιμές ειδικών προσροφητικών υλικών (ζεόλιθοι, κόμποστ-φιλτρά).
4. Μακροοικονομική αξιολόγηση: κόστος-όφελος σε βάθος χρόνου της συνεχούς άντλησης έναντι εναλλακτικών λύσεων.
5. Εμπλοκή επιστημονικής κοινότητας: ανεξάρτητοι έλεγχοι και δημοσίευση δεδομένων σε ανοικτά αποθετήρια.
Συμπεράσματα
Η εμπειρική εικόνα του Σχιστού — σε συνδυασμό με την ευρύτερη βιβλιογραφία για απορρύπανση σε καρστικά συστήματα — δείχνει ότι ακόμη και με χρηματοδότηση και ενεργές παρεμβάσεις, η αποκατάσταση των υπόγειων υδροφορέων είναι μια αργή, δαπανηρή και τεχνικά απαιτητική διαδικασία. Η διαφάνεια, η τεκμηρίωση των δράσεων και η συμμετοχή ανεξάρτητων φορέων είναι απαραίτητα στοιχεία για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Γράφει ο Μιχαήλ Δ. Αντωνόπουλος
Γεωλόγος – Γεωτεχνικός Περιβάλλοντος M.Sc.
Πρώην Αντιπρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ Πελ. & Δ. Ελλάδος
